احكام اموات امام هادى (ع ) بر بالين يكى از دوستان بيمار خود رفتند و چون او را نسبت به مرگ بيتاب يافتند فرمودند: مرگ همچون شستشو و حمامى است كه آخرين آلودگى به گناهان را از تو پاكيزه ميسازد و چون وارد آن شدى و از آن گذشتى از هر غم و اندوهى نجات مييابى و به هر شادى و فرحى نائل ميگردى .
(1) امام صادق (ع ) درباره مرگ فرمودند: مرگ براى مؤمن مانند خوشبوترين عطرى است كه ببويد و از عطرش به وجد آيد و يكباره خستگى و درد از وى رفع شود.
(2) در اديان الهى مرگ آغاز زندگى واقعى است نه پايان زندگى , از اين رو احكام اسلام محدود به زندگى دنيا نيست و براى پس از مرگ نيز قوانينى دارد.
در آستانه مرگ وقتى شخص در آستانه مرگ قرار ميگيرد وى را محتضر مينامند, چه در اين لحظات در محضر خدا و پيامبر اكرم و امامان (ع ) حضور به هم ميرساند.
(مسأ له 2847) بنابر احتياط بايد مسلمانى را كه در حال جان دادن است و يامرده و هنوز غسل او تمام نشده , در صورت امكان به پشت بخوابانند بطورى كه كف پايش به طرف قبله باشد.
ولى بعد از غسل بهتر است او را مثل حالتى كه بر او نماز ميخوانند, بخوابانند.
(مسأ له 2848) رو به قبله كردن مسلمانى كه در حال جان دادن است بر هر كسى كه شاهد وضعيت اوست , بنابر احتياط, واجب است و بايد در صورت امكان از خود او و اگر ممكن نيست از ولى او اجازه بگيرند.
(مسأ له 2849) مستحب است شهادتين و اقرار به امامت ائمه اطهار(ع ) و سايرعقايد حقه را به كسى كه درحال جان دادن است طورى تلقين كنند كه بفهمد و تلقين را تا وقت مرگ تكرار كنند.
(مسأ له 2850) مستحب است اين دعاها را طورى به كسى كه در حال جان دادن است تلقين كنند كه بفهمد:(اللهماغفرلى الكثير من معاصيك واقبل مني اليسير من طاعتك يا من يقبل اليسير و يعفو عنالكثير إ قبل مني اليسير واعف عنى الكثير إ نك أ نت العفو الغفور أ للهم ارحمني فإ نك رحيم ) (مسأ له 2851) مستحب است كسى را كه سخت جان ميدهد, اگر ناراحت نميشود به جايى كه نماز ميخوانده ببرند.
(مسأ له 2852) مستحب است براى راحت شدن كسى كه در حال جان دادن است بر بالين او سوره هاى يس , و الصافات و احزاب و آية الكرسى و آيه پنجاه و چهارم از سوره اعراف و سه آيه آخر سوره بقره بلكه هر چه از قرآن ممكن است بخوانند.
(مسأ له 2853) تنها گذاشتن كسى كه در حال جان دادن است و قرار دادن چيزى روى شكم او و بودن جنب يا حائض نزد او و همچنين حرف زدن زياد, و گريه كردن و تنها گذاشتن زنها نزد او مكروه است .
(مسأ له 2854) بعد از مرگ مستحب است چشمها و دهان ميت را ببندند كه باز نماند و دست و پاى او را دراز كنند و پارچه اى روى او بيندازند و اگر شب مرده است , در جايى كه مرده , چراغ روشن كنند, و براى تشييع جنازه او مؤمنين را خبر كنند و در دفن او عجله نمايند, ولى اگر يقين به مردن او ندارند, بايد صبر كنند تا معلوم شود و نيز اگر ميت حامله باشد و بچه در شكم او زنده باشد, بايد دفن را عقب بيندازند, پهلوى چپ او را بشكافند و طفل را بيرون آورند و پهلو را بدوزند و بعد او را دفن كنند.
غسل , كفن , نماز و دفن ميت (مسأ له 2855) غسل دادن , كفن كردن , نماز و دفن ميت مسلمان , واجب كفائى است و چنانچه هيچكس اقدام نكند همه معصيت كرده اند.
(مسأ له 2856) اگر كسى بداند غسل يا كفن يا نماز يا دفن ميت را باطل انجام داده اند بايد دوباره انجام دهدولى اگر گمان دارد كه باطل بوده يا شك دارد كه درست بوده يا نه , لازم نيست اقدام نمايد.
(مسأ له 2857) براى غسل و كفن و نماز و دفن ميت , بنابر احتياط بايد از ولى او اجازه بگيرند.
(مسأ له 2858) ولى زن , شوهر اوست و بعد از شوهر, خويشاوندان نسبى به ترتيب طبقات ارث و اگر در يك طبقه مرد و زن وجود دارد چه متعدد باشند و چه غير متعدد, بنابر احتياط از همه اجازه بگيرند.
و اگر ميت , برادر پدر و مادرى و برادر پدرى و برادر مادرى داشته باشد بنابر احتياط اگر نوبت به آنها رسيد بايد از همه آنها اجازه بگيرند.
و در غير زن مردهايى كه از ميت ارث ميبرند مقدم بر زنهاى آنها هستند و تقدم تابع تقدم در ارث است .
ولى درصورتى كه اقرب در خويشاوندى با كسى كه به ارث سزاوارتر است جمع شوند, احتياط آن است كه دومى از اولى اجازه بگيرد.
(مسأ له 2859) اگر ميت براى غسل و كفن و دفن و نماز خود كسى غير از ولى را تعيين كند, آن شخص ميتواندرد كند.
اما اگر رد نكند و يا رد به وصيت كننده نرسد تا بميرد, بنابر احتياط, لازم است به وصيت اوعمل كند و بنابر احتياط بايد از ولى اجازه بگيرد و ولى هم بايد بنابر احتياط اجازه بدهد.
غسل ميت (مسأ له 2860) واجب است ميت را سه مرتبه غسل بدهند اول با آب مخلوط با سدر, دوم با آب مخلوط با كافور و سوم با آب خالص (مسأ له 2861) اگر سدر و كافور يا يكى از آنها پيدا نشود, بنابر احتياط بايد به جاى هر كدام , ميت را با آب خالص غسل دهند و بنابر احتياط, به جاى هر كدام , تيمم نيز بدهند.
(مسأ له 2862) كسى كه ميت را غسل ميدهد, بنابر احتياط بايد عاقل , بالغ , مسلمان , دوازده امامى و مطلع ازمسائل غسل باشد و غسل را براى اطاعت فرمان خدا به جا آورد.
(مسأ له 2863) غسل بچه مسلمان واجب است و غسل دادن , كفن كردن و دفن كافر بنابر احتياط جايز نيست .
(مسأ له 2864) غسل بچه سقط شده اگر چهار ماهه باشد و يا اندامش كامل شده باشد, بنابر احتياط, واجب است در غير اين صورت در پارچه اى بپچيند و بدون غسل دفن كنند.
(مسأ له 2865) اگر مرد زن را و زن مرد را غسل بدهد, غسل باطل است مگر آنكه زن و شوهر باشند و بهتر است كه زن و شوهر نيز اين كار را نكنند.
(مسأ له 2866) مرد ميتواند دختر بچه اى را كه سن او كمتر از سه سال است غسل دهد.
زن هم ميتواند پسر بچه اى را كه سن او كمتر از سه سال است غسل دهد.
(مسأ له 2867) بنابر احتياط در صورت وجود همجنس نوبت به محرم نميرسد و در صورتى كه همجنس پيدا نشود كسانى كه با ميت محرمند ميتوانند او را غسل دهند, ولى بنابر احتياط از زير لباس او را غسل دهند.
(مسأ له 2868 ) نگاه كردن به عورت ميت حرام است , ولى غسل را باطل نميكند.
(مسأ له 2869) اگر جائى از بدن ميت نجس باشد, بنابر احتياط بايد پيش از غسل , آب بكشند.
(مسأ له 2870) بنابر احتياط جايز نيست براى غسل دادن ميت , مزد بگيرند و اگر كسى براى گرفتن مزد, ميت را غسل دهد, آن غسل بنابر احتياط باطل است ولى براى كارهاى مقدماتى مزد گرفتن حرام نيست .
(مسأ له 2871) اگر آب پيدا نشود و يا به دليلى نتوان ميت را با آب غسل داد, بنابر احتياط بايد بجاى هر غسل , ميت را تيمم دهند و بنابر احتياط يك تيمم ديگر نيز به جاى هر سه غسل بدهند.
(مسأ له 2872) كسى كه ميت را تيمم ميدهد, بنابر احتياط بايد كف دست خود را به زمين بزند و به صورت و پشت دستهاى ميت بكشد و اگر ممكن باشد, بنابر احتياط با دست ميت هم او را تيمم بدهد.
غسل مس ميت (مسأ له 2873) اگر كسى جايى از بدن خود را به بدن انسان مرده اى كه سرد شده و غسلش نداده اند بر ساند بايد غسل كند.
بلكه بنابر احتياط لمس بدن شهيد و نيز لمس بدن مرده اى كه او را به جاى غسل تيمم داده اند و يا هر سه غسل او با آب خالص بدون سدر و كافور انجام شده است , نيز همين حكم را دارد.
(مسأ له 2874) تماس با بدن ميت بنابر احتياط وضو را باطل ميكند.
(مسأ له 2875) اگر تمام بدن ميت هنوز سرد نشده باشد غسل واجب نيست اگر چه جايى را كه سرد شده است لمس كند.
(مسأ له 2876) اگر موى خود را به بدن و يا موى ميت برساند يا موى او را لمس كند, بنابر احتياط بايد غسل كند.
(مسأ له 2877) براى لمس بچه مرده حتى بچه سقط شده كه چهار ماه او تمام شده , غسل مس ميت واجب است ;Š بلكه اگر كمتر از چهار ماهه باشد ولى اندامش كامل باشد بر مادر و هر كس كه با آن تماس پيدا كند, بنابر احتياط غسل واجب است .
و نيز اگر نوزاد پس از مرگ مادر و سرد شدن بدن او به دنيا بيايد و با ظاهر بدن مادر تماس پيدا كند, وقتى بالغ شد واجب است غسل كند.
(مسأ له 2878) اگر انسان ميتى را كه غسل سوم او كامل شده است دست بزند غسل بر او واجب نميشود ولى اگر پيش از آنكه غسل سوم او تمام شود با جايى از بدن او تماس پيدا كند بايد غسل كند.
(مسأ له 2879) اگر بچه نابالغ با بدن ميت تماس پيدا كند بعد از آنكه بالغ شد,بنابر احتياط بايد غسل كند.
(مسأ له 2880) اگر از بدن انسان زنده يا مرده اى كه غسلش نداده اند قسمتى كه داراى استخوان است جدا شود و پيش از آنكه آن قسمت را غسل دهند با آن تماس پيدا شود, بنابر احتياط غسل واجب است .
(مسأ له 2881) براى تماس با استخوان يا دندان جدا شده از مرده , بنابر احتياط بايد غسل كرد.
ولى تماس با دندانى كه از انسان زنده جدا ميشود, غسل ندارد.
ولى اگر با استخوانى كه از زنده جدا شده و گوشت ندارد و آن را غسل نداده اند, تماس پيدا شود, بنابر احتياط بايد غسل كرد.
(مسأ له 2882) بنابر احتياط غسل مس ميت جايگزين وضو نميشود.
بنابر اين كسى كه غسل مس ميت انجام داده , بنابر احتياط بايد براى نماز, وضو بگيرد.
(مسأ له 2883) اگر با چند ميت تماس پيدا كند و يا يك ميت را چند بار لمس كند يك غسل كافى است .
(مسأ له 2884) براى كسى كه بايد غسل مس ميت انجام دهد, توقف در مسجد, آميزش جنسى , خواندن قرآن و حتى سوره هاى سجده دار آن مانعى ندارد.
ولى براى نماز بايد غسل كند و بنابر احتياط وضو هم بگيرد.
كفن ميت (مسأ له 2885) ميت مسلمان را بايد با سه پارچه كه آنها را لنگ و پيراهن وسرتاسرى ميگويند كفن نمايند.
(مسأ له 2886) لنگ بايد از ناف تا زانو اطراف بدن را بپوشاند و بهتر آن است كه از سينه تا روى پا برسد.
پيراهن بنابر احتياط بايد از سر شانه تا نصف ساق پا, تمام بدن را بپوشاند.
طول سرتاسرى بنابر احتياط بايد بقدرى باشد كه بستن دو سر آن ممكن باشد و عرض آن بايد به اندازه اى باشد كه يك طرف آن روى طرف ديگر بيايد و بنابر احتياط هر يك از اين سه پارچه به قدرى نازك نباشد كه بدن ميت از زير آن پيدا باشد.
(مسأ له 2887) اگر ميت در مورد تهيه كفن وصيت نكرده باشد, ميتوانند بهاى كفن و هزينه هاى ديگرى را كه از واجبات دفن است به ميزان متعارف از اصل مال او بردارند.
و بنابر احتياط نسبت به غير واجبات نميتوانند.
(مسأ له 2888) كفن زن به عهده شوهر است اگر چه زن متمول باشد.
(مسأ له 2889) كفن ميت به عهده كسى از خويشان او نيست اگر چه هزينه زندگى او به عهده وى باشد ولى اگر ميت مالى نداشته باشد بنابر احتياط, آن شخص كفن او را بدهد.
(مسأ له 2890) كفن ميت نبايد نجس , غصبى و ابريشم خالص باشد.
نيز بنابر احتياط نبايد پارچه طلاباف باشد.
(مسأ له 2891) اگر كفن ميت نجس شود چنانچه كفن ضايع نميشود بايدمقدار نجس را بشويند يا ببرند و الا در صورت امكان عوض كنند.
(مسأ له 2892 ) مستحب است انسان در حال سلامتى كفن و سدر و كافور خود را تهيه كند.
حنوط (مسأ له 2893 ) بعد از غسل و بنابر احتياط قبل از كفن كردن بايد مقدارى كافور ساييده تازه به پيشانى و كف دستها و سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاى ميت بمالند و بنابر احتياط مقدارى كافور بر آنها بگذارند.
به اين عمل حنوط ميگويند.
مستحب است كافور مخلوط به تربت سيدالشهدأ (ع ) باشد.
و بنابر احتياط بايد كافور را اول به پيشانى بمالند و در بقيه اعضأ ترتيب لازم نيست .
(مسأ له 2894) بنابر احتياط نبايد ميت را با مواد معطر خوشبو كنند يا مواد معطر را با كافور مخلوط كنند.
(مسأ له 2895) اگر كافور كم باشد, بنابر احتياط بايد غسل را مقدم نمايند و اگر براى اعضأ او كم است , بنابر احتياط, پيشانى را مقدم بدارند.
(مسأ له 2896) مستحب است دو چوب تر و تازه با ميت در قبر بگذارند.
نماز ميت (مسأ له 2897) نماز خواندن بر جسد مسلمان واجب است , بلكه بنابر احتياط بر بچه اى كه شش سال دارد واجب است و اگر سنش كمتر است ولى در حدى بوده كه نماز را درك ميكرده است , بنابر احتياط بر او نيز نماز بخوانند.
(مسأ له 2898) نماز بايد بعد از غسل و حنوط و كفن كردن ميت خوانده شود واگر قبل از آنها يا در بين آنها خوانده شود كافى نيست .
اگر چه از روى فراموشى يا ندانستن مسأ له باشد.
(مسأ له 2899) كسى كه ميخواهد نماز ميت بخواند لازم نيست وضو بگيرد يا بدن و لباسش پاك باشد ولى بايد رو به قبله باشد.
و احتياط در اين است كه اگرغسل بر او واجب است بدون غسل و اگر وظيفه اش تيمم است بدون تيمم نماز نخواند و مبطلات نمازهاى ديگر را در وسط نماز ترك كند.
(مسأ له 2900) واجب است ميت را در مقابل نماز گزار به پشت بخوابانند بطورى كه سر او در طرف بطورى بطورى كه سر او در طرف راست نمازگزار و پاى او در طرف چپ نمازگزار باشد.
(مسأ له 2901) بنابر احتياط مكان نماز گزار بايد غصبى نباشد و نيز بنابراحتياط, نسبت به جائى كه ميت قرار دارد, خيلى بلندتر يا كوتاهتر نباشد.
ولى پستى و بلندى مختصر مانعى ندارد.
(مسأ له 2902) نماز گزار نبايد از ميت خيلى فاصله داشته باشد به طورى كه عرفا نماز بر ميت صدق نكند.
ولى اگر نماز به جماعت خوانده ميشود چنانچه صفها به يكديگر متصل باشند اشكال ندارد.
(مسأ له 2903) نماز ميت را بايد ايستاده و با قصد قربت خواند ودر موقع نيت , ميت را معين نمود.
(مسأ له 2904) اگر ميت وصيت كرده باشد كه شخص معينى بر او نماز بخواند, بنابر احتياط آن شخص بايد از ولى ميت اجازه بگيرد و ولى هم بنابر احتياط بايد اجازه بدهد.
(مسأ له 2905) مكروه است كه بر ميت چند مرتبه نماز بخوانند مگر آنكه اهل علم و تقوى باشد.
و اگر يك نفر چند مرتبه نماز بخواند اشكال دارد.
(مسأ له 2906) اگر ميت را بدون نماز, دفن كنند يا معلوم شود نمازى كه بر وى خوانده اند درست نبوده است , بنابر احتياط بايد بر قبرش نماز بخوانند و نبش قبر, بنابر احتياط جايز نيست .
(3) دستور نماز ميت (مسأ له 2907) نماز ميت پنج تكبير دارد و اگر نماز گزار پنج تكبير به اين ترتيب بگويد كافى است : بعد از نيت و گفتن تكبير اول بگويد: ((اشهد ان لا اله إ لا اللّه و أ ن محمدا رسول اللّه ))(4) و بعد از تكبير دوم بگويد: ((أ للهم صل على محمد و آل محمد))(5).
و بعد از تكبير سوم بگويد: ((أ للهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات ))(6).
و بعد از تكبير چهارم اگر ميت مرد است بگويد: ((أ للهم اغفر لهذا الميت ))(7) و اگر زن است بگويد: ((أ للهم اغفر لهذه الميت ))(8) و بعد تكبير پنجم را بگويد.
بهتر است بعد از تكبير اول بگويد: ((اشهد أ ن لا إ له الا اللّه وحده لا شريك له و اشهد أ ن محمدا عبده و رسوله أ رسله بالحق بشيرا و نذيرا بين يدي الساعة ))(10).
و بعد از تكبير دوم بگويد: ((أ للهم صل على محمد و آل محمد و بارك على محمد و آل محمد وارحم محمدا و آل محمد كأ فضل ما صليت و باركت و ترحمت على إ براهيم و آل إ براهيم إ نك حميد مجيد وصل على جميع الانبيأ و المرسلين و الشهدأ و الصديقين و جميع عباداللّه الصالحين ))(9).
و بعد از تكبير سوم بگويد: ((أ للهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات و المسلمين والمسلمات أ لا حيأ منهم و الا موات تابع بيننا و بينهم بالخيرات إ نك مجيب الدعوات إ نك على كل شى قدير))(11).
و بعد از تكبير چهارم اگر ميت مرد است بگويد: ((أ للهم ان هذا عبدك و ابن عبدك و ابن أ متك نزل بك و انت خير منزول به أ للهم إ نا لا نعلم منه الا خيرا انت أ علم به منا أ للهم إ ن كان محسنا فزد في إ حسانه و إ ن كان مسيئا فتجاوز عنه و اغفر لنا و له أ للهم اجعله عندك في أ على عليين و اخلف على اهله في الغابرين وارحمه برحمتك يا أ رحم الراحمين ))(12).
و بعد تكبير پنجم را بگويد.
و اگر ميت زن است بعد از تكبير چهارم بگويد:((أ للهم ان هذه امتك و ابنة عبدك وابنة أ متك نزلت بك و انت خير منزول به أ للهم إ نا لا نعلم منها الا خيرا و انت أ علم بها منا أ للهم إ ن كانت محسنة فزد في احسانها و إ ن كانت مسيئة فتجاوز عنها و اغفرلنا و لها أ للهم اجعلها عنك في أ على عليين و اخلف على أ هلها في الغابرين و ارحمها برحمتك يا أ رحم الراحمين ))(13).
(مسأ له 2908) كسى كه نماز ميت را به جماعت ميخواند بايد تكبيرها و دعاهاى آن را بخواند.
(مسأ له 2909) اگر دو يا چند ميت باشد, نمازگزار ميتواند براى هر كدام جداگانه نماز بخواند و يا اينكه بر همه يك نماز بخواند و بعد از تكبير چهارم ضميرها را تثنيه يا جمع بياورد و در اين صورت بايد همه جنازه ها را در جلوى نمازگزار مرتب و پهلوى هم قرار دهند.
مستحبات نماز ميت (مسأ له 2910 ) چند چيز در نماز ميت مستحب است :1. كسى كه نماز ميت ميخواند با وضو يا غسل يا تيمم باشد,و احتياط مستحب آن است كه در صورتى تيمم كند كه وضو و غسل ممكن نباشد, يا بترسد كه اگر وضو بگيرد يا غسل كند به نماز ميت نرسد.
2. اگر ميت مرد است , امام جماعت يا كسى كه به طور انفرادى بر او نمازميخواند مقابل وسط قامت او بايستد و اگر ميت زن است مقابل سينه اش بايستد.
3. پا برهنه نماز بخواند.
4. در هر تكبير دستها را بلند كند.
5. فاصله او از ميت به قدرى باشد كه اگر باد لباسش را حركت دهد به جنازه برسد.
5. نماز ميت را به جماعت بخوانند.
7. امام جماعت تكبير و دعاها را بلند بخواند و مأ مومين آهسته بخوانند 8. در جماعت اگر چه مأ موم يك نفر باشد, عقب امام بايستد.
9. نماز گزار به ميت و مؤمنين زياد دعا كند.
10. پيش از نماز سه مرتبه بگويد: الصلاة .
11. نماز را در جائى بخوانند كه مردم بيشتر شركت كنند.
12 .
زن حائض اگر نماز ميت را به جماعت ميخواند در صفى تنها بايستد.
(مسأ له 2911) برگزارى نماز ميت در مساجد غير از مسجدالحرام مكروه است .
آداب تشييع (مسأ له 2912) تشييع جنازه مسلمان اهميت و ثواب بسيارى دارد و مستحب است : 1. جنازه را بر روى شانه هايشان حمل كنند 2 .
پشت سر جنازه يا در دو طرف آن قدم بردارند و بهتر است پشت جنازه حركت كنند.
3. تشييع كننده با حالت خشوع , در اين فكر باشد كه دير يا زود خواه ناخواه او نيز چنين سرنوشتى خواهد داشت و تصور كند اين اوست كه به دست مردم حمل ميشود و از خداوند درخواست كرده كه براى جبران گذشته به دنيا باز گردد و اكنون دعايش مستجاب شده است .
4. حمل كننده جنازه به هنگام حمل بگويد: بسم الله و بالله و صلى الله على محمد و آل محمد, اللهم اغفر للمؤمنين و المؤمنات .
(مسأ له 2913) سوار شدن به هنگام تشييع مكروه است مگر آنكه عذرى وجودداشته باشد مثلا راه دور باشد ولى سوار شدن در بازگشت مكروه نيست .
(مسأ له 2914) تشييع بانوان حتى براى جنازه زن مكروه است و بعيد نيست اين كراهت براى بانوان جوان باشد.
احكام دفن (مسأ له 2915 ) واجب است جسد ميت را طورى دفن كنند كه بوى آن بيرون نيايد و درندگان نيز نتوانند به آن دست پيدا كنند و مستحب است قبر را محكم بسازند.
(مسأ له 2916) ميت را بايد در قبر بر پهلوى راست بخوابانند بطورى كه جلوى بدن او رو به قبله باشد.
(مسأ له 2917) بنابر احتياط دفن مسلمان در قبرستان كفار و دفن كافر در قبرستان مسلمانان جايز نيست .
(مسأ له 2918) بنابر احتياط دفن ميت در مسجد جايز نيست .
همچنين نبايد ميت مسلمان را در جائى كه بياحترامى به اوست دفن كند.
(مسأ له 2919) دفن ميت در قبر مرده ديگر, بنابر احتياط جايز نيست مگر آنكه قبر و ميت به كلى از بين رفته باشد.
(مسأ له 2920) چيزى كه از ميت جدا شده است مثل ناخن و دندان او, بنابراحتياط بايد با او دفن شود و اگر بعداز دفن پيدا شود, بنابر احتياط طورى با او دفن كنند كه موجب نبش قبر نشود.
(مسأ له 2921) دفن ناخن و دندانى كه در زمان حيات جدا ميشود, مستحب است .
(مسأ له 2922) اگر بچه در رحم مادر بميرد و غير از كورتاژ راهى براى نجات جان مادر نباشد, بنابر احتياط بايد عمل كورتاژ توسط شوهرش و اگر شوهرش تخصص ندارد توسط زن متخصص و اگر ممكن نبود توسط مردمتخصصى كه محرم اوست , انجام گيرد.
مگر آنكه زن متخصص يا مردمتخصص محرم در دسترس نباشد.
و اگر مادر بميرد و بچه در رحم او زنده باشد بايد بچه را به همان ترتيب نجات داد.
آداب دفن (مسأ له 2923) مستحب است قبر را به اندازه قد انسان متوسط گود كنند و ميت را در نزديكترين قبرستان دفن نمايند, مگر آنكه قبرستان دورتر, از جهتى بهترباشد, مثل آنكه مردمان خوب در آنجا دفن شده باشند, يامردم براى فاتحه خوانى بيشتر به آنجا بروند و نيز جنازه را در چند مترى قبر, بر زمين بگذارند تا سه مرتبه و كمكم نزديك ببرند, و در نوبت چهارم وارد قبر كنند و اگر ميت مرد است در دفعه سوم طورى زمين بگذارند كه سر او طرف پايين قبر باشد و در دفعه چهارم از طرف سر وارد قبر نمايند و اگر زن است در دفعه سوم سمت قبله قبر بگذارند و به پهنا وارد قبر كنند و در موقع وارد كردن , پارچه اى روى قبر بگيرند.
نيز مستحب است جنازه را به آرامى از تابوت بگيرند و وارد قبر كنند و دعائى كه دستور داده شده , پيش از دفن و موقع دفن بخوانند و بعد از آنكه ميت را در لحد گذاشتند, گره هاى كفن را باز كنند و صورت ميت را روى خاك بگذارند و بالشى از خاك زير سر او بسازند و پشت ميت , خشت خام يا كلوخى بگذارندكه ميت به پشت برنگردد و پيش از آنكه لحد را بپوشانند, دست راست را به شانه راست ميت بزنند و دست چپ را به قوت بر شانه چپ ميت بگذارند و دهان را نزديك گوش او ببرند و به شدت حركتش دهندو سه مرتبه بگويند: ((اسمع إ فهم يا فلان بن فلان )) و به جاى فلان اسم ميت و پدرش را بگويند مثلا اگر اسم او محمد و اسم پدرش على است سه مرتبه بگويند: اسمع إ فهم يا محمد بن علي )) پس از آن بگويند هل انت على العهد الذي فارقتنا عليه من شهادة أ ن لا اله الااللّه وحده لا شريك له و أ ن محمدا ـ صلى اللّه عليه و آله ـ عبده و رسوله و سيد النبيين و خاتم المرسلين و أ ن عليا أ ميرالمؤمنين و سيد الوصيين و إ مام افترض اللّه طاعته على العالمين و أ ن الحسن و الحسين و علي بن الحسين و محمد بن علي و جعفر بن محمد و موسى بن جعفر و علي بن موسى و محمد بن علي و على بن محمد والحسن بن علي و القائم الحجة المهدي ـ صلوات اللّه عليهم ـ أ ئمة المؤمنين وحجج اللّه على الخلق أ جمعين و أ ئمتك أ ئمة هدى أ برار يا فلان بن فلان ((إ ذا أ تاك الملكان المقربان رسولين من عنداللّه ـ تبارك و تعالى ـ و سأ لاك عن ربك و عن نبيك و عن دينك و عن كتابك و عن قبلتك و عن أ ئمتك فلا تخف و لا تحزن و قل في جوابهما: أ للّه ربي و محمد(ص ) نبيي و الا سلام ديني و القرآن كتابي و الكعبة قبلتي و أ ميرالمؤمنين على بن أ بيطالب (ع ) إ مامي و الحسن بن علي المجتبى (ع ) إ مامي و الحسين بن علي الشهيد بكربلا(ع ) إ مامي و على زين العابدين (ع ) إ مامي و محمد الباقر(ع ) إ مامي و جعفر الصادق (ع ) إ مامي و موسى الكاظم (ع ) إ مامي و على الرضا(ع ) إ مامي و محمد الجواد(ع ) إ مامي و على الهادي إ مامي و الحسن العسكري (ع ) إ مامي و الحجة المنتظر إ مامي , هؤلا ـ صلوات اللّه عليهم أ جمعين ـ أ ئمتي و سادتي و قادتي و شفعائي بهم أ تولي و من أ عدائهم أ تبر في الدنيا و الا خرة ثم اعلم يا فلان بن فلان )) به جاى فلان بن فلان اسم ميت و پدرش را بگويد.
((ان اللّه ـ تبارك و تعالى ـ نعم الرب و أ ن محمدا(ع ) نعم الرسول و أ ن على بن أ بيطالب (ع ) و أ ولاده المعصومين أ لائمة الاثنى عشر نعم الا ئمة و أ ن ما جأ به محمد ـ صلى اللّه عليه و آله ـ حق و أ ن الموت حق و سؤال منكر و نكير في القبر حق و البعث حق و النشور حق والصراط حق والميزان حق و تطاير الكتب حق و أ ن الجنة حق والنار حق و أ ن الساعة آتية لا ريب فيها و ان اللّه يبعث من في القبور))(14) بعد بگويد: ا فهمت يا فلان به جاى فلان اسم ميت را بگويد.
سپس بگويد: ((ثبتك اللّه بالقول الثابت و هداك اللّه إ لى صراط مستقيم عرف اللّه بينك و بين أ وليائك في مستقر من رحمته ))(15) بعد بگويد: ((أ للهم جاف الا رض عن جنبيه و أ صعد بروحه إ ليك ولقه منك برهانا أ للهم عفوك عفوك ))(16).
كسى كه تلقين ميكند بايد توجه داشته باشد كه اگر ميت زن است ضميرهاى مذكر در اين دعاها را به صورت ضمير مؤنث بگويد.
(مسأ له 2924) خوب است كسى كه ميت را در قبر ميگذارد, با طهارت و سر برهنه و پا برهنه باشد و از طرف پاى ميت از قبر بيرون بيايد و غير از خويشا ميت كسانى كه حاضرند, با پشت دست خاك بر قبر بريزند و إ نا للّه و إ نا إ ليه راجعون بگويند.
اگر ميت زن است كسى كه با او محرم است او را در قبر بگذارد و اگر محرمى نباشدخويشانش او را در قبر گذارند.
(مسأ له 2925) خوب است قبر, مربع مستطيل و به اندازه چهار انگشت اززمين بلندتر باشد و نشانه اى روى آن بگذارند كه اشتباه نشود و روى قبر آب بپاشند, و بعد از پاشيدن آب كسانى كه حاضرند, دستها را بر قبر بگذارند و انگشتها را باز كرده در خاك فرو برند و هفت مرتبه سوره مباركه انا أ نزلناه را بخوانند و براى ميت طلب آمرزش كنند و اين دعا را بخوانند: ((أ للهم جاف الا رض عن جنبيه و أ صعد إ ليك روحه و لقه منك رضوانا و أ سكن قبره من رحمتك ما تغنيه به عن رحمة من سواك ))(18).
(مسأ له 2926) پس از بازگشت كسانى كه همراه جنازه آمده اند, مستحب است ولى ميت يا كسى كه از طرف او اجازه دارد دعاهائى را كه دستور داده شده است به ميت تلقين كند.
(مسأ له 2927) بعد از دفن مستحب است صاحبان عزا را تسليت دهند و نيز مستحب است تا سه روز براى اعضاى خانه ميت غذا بفرستند و غذا خوردن نزد آنان و در منزلشان مكروه است .
(مسأ له 2928) مستحب است انسان در مرگ خويشان , مخصوصا در مرگ فرزند صبر كند و هر وقت ميت را ياد ميكند إ نا للّه و إ نا إ ليه راجعون بگويد, و براى ميت قرآن بخواند و سر قبر پدر و مادر از خداوند حاجت بخواهد.
(مسأ له 2929) بنابر احتياط جايز نيست انسان در مرگ كسى به خود آسيب برساند مثل آنكه موى خود را بكند يا سيلى به صورت خود بزند.
(مسأ له 2930) بنابر احتياط پاره كردن يقه و لباس در مرگ كسى حتى در مرگ پدر و برادر جايز نيست .
(مسأ له 2931 ) بنابر احتياط در گريه بر ميت , نبايد صدا را خيلى بلند كند.
(مسأ له 2932) اگر مرد در مرگ كسى , يقه يا لباس خود را پاره كند و يا زن در عزاى ميت صورت بخراشديا موى خود را بكند, بايد ده فقير را سير كند و يا آنها را بپوشاند و چنانچه زن در عزاى ميت موى خود را بچيند, بنابر احتياطبايد شصت فقير را طعام دهد يا شصت روز, روزه بگيرد.
مراسم گرفتن براى ميت (مسأ له 2933) برگزارى مجلس ترحيم و طلب مغفرت براى ميت نيكوست .
نيز مستحب است براى ميت صدقه و خيرات بدهند و قرآن بخوانند.
اما براى خصوص مجلس روز سوم , هفتم , چهلم و برگزارى مجلس سالگرد توصيه خاصى در شريعت وارد نشده است .
از اين رو سزاوار است بازماندگان ميت براى برگزارى اينگونه مجالس كه غالبا رجحان شرعى ندارد خود را به مشقت نيندازند و براى هزينه آن خود را به آب و آتش نزنند و از چشم همچشمى و زياده روى كه هرگز موجب اجر براى زنده و مرده نخواهد بود, بپرهيزند.
درخبر است كه در زمان اميرالمؤمنين (ع ) شخصى براى خود نمايى و تظاهر به رياست و نه براى خدا, سيصد شتر قربانى كرد و حضرت گوشت آنها را بر مردم تحريم نمود و احدى از آنها نخورد.
بايد دانست آنچه براى ميت لازم است در درجه اول اداى بدهيهاى او مثل خمس و زكات و بدهيهاى شخصى و كفارات و مظالم و نماز و روزه ها قضا شده و حجى است كه بر عهده او آمده و بجا نياورده است و در درجه دوم خيرات مستحب مثل صدقه و احسان به فقرا و امور خيريه ديگر است .

---

پاورقى 

1ـ اعتقادات صدوق .
2ـ اعتقادات صدوق .
3ـ در اين مسأ له , احتياط ممكن نيست .
4ـ شهادت ميدهم كه هيچ خدايى جز خداى يگانه نيست و محمد(ص ) فرستاده اوست .
5ـ خدايا 6ـ خداوندا 7ـ خدايا اين ميت را مورد آمرزش خود قرار ده .
8ـ خدايا اين ميت را مورد آمرزش خود قرار ده .
9ـ شهادت ميدهم كه هيچ خدايى جز خداى يگانه نيست , خدايى كه يكى است و هيچ شريكى براى او نيست و شهادت ميدهم محمد(ص ) بنده و فرستاده اوست خداوند او را پيش از قيامت بحق فرستاد تا بشارت دهنده و ترساننده باشد.
10ـ خداوندا محمد(ص ) و آل او را مورد رحمت خود قرار ده مانند بهترين درود و بركت و رحمتى كه بر ابراهيم و آل او فرستادى همانا تو ستايش شده و بزرگوارى .
و بر تمامى پيامبران و رسولان خود و شهدا و صديقين و همه بندگان صالح خود درود و رحمت فرست .
11ـ بار خدايا مورد آمرزش خود قرار ده و ميان ما و آنها خيرات را پياپى و مستمر گردان همانا تو اجابت كننده دعاها هستى و بر هر چيزى و هر كارى توانائى .
12ـ خدايا اين ميت بنده توست و فرزند بنده تو اكنون به تو وارد شده است و تو بهترين ميزبان هستى .
خداوندا او را زياد فرما و چنانكه گنهكار است پس از گناه او درگذر, و ما و او را بيامرز.
خداوندا او را در عاليترين درجات قرار ده و در بين آيندگان بر بازماندگان او جانشين باش و بارحمت خود به او رحم كن اى رحيمترين رحم كنندگان .
13ـ خدايا اين ميت بنده توست و فرزند بنده تو ميباشد اكنون به تو وارد شده است و تو بهترين ميزبان .
هستى خداوند است , پاداش او را زياد فرما و چنانچه گنهكار است , از گناه او درگذر, و ما و او را بيامرز.
خداوندا او را در عاليترين درجات قرار ده و در بين آيندگان بر بازماندگان او جانشين باش و با رحمت خود به او رحم كن اى رحيمترين رحم كنندگان .
14ـ معناى تلقين به اين شرح ميباشد: ((بشنو و بفهم اى فلانى فرزند فلانى ما از آن جداشدى باقى هستى ؟ عهدى كه عبارت است از شهادت به توحيد خداى بى شريك و نبوت حضرت محمد(ص ) كه بنده خدا و فرستاده او و بهترين پيامبران خدا و آخرين آنان ميباشد و نيز شهادت به اينكه حضرت على (ع ) اميرمؤمنان و سيد اوصيا و امامى است كه خداوند پيروى او را بر همه مردم عالم واجب نموده است و پس از آن حضرت , اولاد بزگوار او: حسن (ع ) ,حيسن (ع ) , عليبن الحسين (ع ) , محمدبنعلى (ع ) , جعفربن محمد(ع ) , موسيبن جعفر(ع ) , عليبن موسى (ع ) , محمدبن على (ع ) , عليبن محمد(ع ) , حسنبن على (ع ) , مهدى حجت قائم (ع ) , ـ كه درود و رحمت خدا بر آنان باد ـ همگى امامان مردم مؤمن و حجتهاى خداوند بر تمام مردم و نيز امامان تميباشند امامانى كه همگى هدايت كننده و افرادى نيك و صالح ميباشند.
اى فلانى فرزند فلانى براى سؤال نزد تو آمدند و از خداى تو و پيامبر تو و دين تو و كتاب تو و قبله تو و امامان تو سؤال نمودند, نترس و محزون مشو و در جواب آنان بگو:خداوند پروردگار من است و محمد(ص ) پيامبر من است و اسلام دين من است و قرآن كتاب من است و كعبه قبله من است و اميرالمؤمنين (ع ) وحسنبن على (ع ) و حسين بنعلى شهيد كربلا(ع ) و عليزين العابدين (ع ) و محمد باقر(ع ) و جعفر صادق (ع ) و موسى كاظم (ع ) و عليالرضا(ع ) ومحمدجواد(ع ) و على هادى (ع ) و حسن عسكرى (ع ) و حجت منتظر(ع ) كه درود و رحمت خدا بر آنان باد ـ همگى امامان من و سروران من و شفيعان من هستند همانا رشته ولايت و محبت را با آنان پيوند زده ام و از دشمنانشان در خوب پروردگارى است و حضرت محمد(ص ) خوب پيامبرى است وحضرت عليبن ابيطالب (ع ) و اولاد معصوم آن حضرت , يعنى دوازده امام , خوب امامانى ميباشند, و بدان كه آنچه را پيامبر اسلام حضرت محمد(ص ) با خود آورده حق است و مرگ حق است و سؤال منكر و نكير در قبرحق است و رستاخيز و زنده شدن مردگان حق است و صراط حق است و ميزان حق است و پخش شدن نامه هاى اعمال مردم و رسيدن به دست او حق است آنها بهشت حق است و جهنم حق است , و به طور قطع روز قيامت خواهد آمد و در آن روز خداوند همه مردگان را زنده خواهد كرد)).
15ـ يعنى : آيا آنچه را گفته شد فهميدى اى فلانى ؟ خداوند تو را بر گفتار حق ثابت قدم گرداند و به راه مستقيم هدايت نمايد و تو را در بهشت در جوار رحمت خود با سروران و اوليائت آشنا سازد.
16ـ يعنى : ((خداوندا زمين را از دو پهلوى او فراخ نما و روح او را به سوى خودت بالابر و به او قدرت استدلال عطابفرما خدايا عفوت را عفوت را از او دريغ مدار.
17ـ خدايا جايگاه او را فراخ نما و روح او را به طرف خود بالا بر و او رامشمول رضايت و رحمت خود قرار بده .