نيابت در حج

اقسام حج

صورت حج تمتع

عمره مفرده

حج (مسأ له 1660) حج يعنى زيارت خانه خدا و انجام اعمالى كه آنها را مناسك حج مينامند و در تمام عمر يكبار بر همه كسانى كه داراى شرايط زير باشندواجب است : 1. بالغ باشند 2 .
عاقل باشند 3. با انجام حج , عمل واجب ديگرى كه مهمتر ازحج است ترك نشود يا كار حرامى كه اهميتش در شرع بيشتر است بجا نياورد 4. مستطيع باشند و آن به چند چيز حاصل ميشود: 1. داشتن زاد و توشه راه و آنچه در سفر به آن محتاج است و همچنين مركب سوارى مورد نياز, يا مالى كه بتواند با آن , اينها را به دست آورد.
2. باز بودن راه و عدم وجود ترس از خطر و ضرر بر جان و عرض و مال 3.توانايى جسمانى بر انجام مناسك حج .
4. داشتن وقت كافى براى رسيدن به مكه و انجام مناسك .
5. داشتن مخارج كسانى كه خرج آنها بر او شرعا يا عرفا لازم است .
5. داشتن مال يا كسب و كارى كه بعد از بازگشت بتواند با آن زندگى كند.
(مسأ له 1661) كسى كه به خانه ملكى نيازمند است و بدون آن در مشقت باشدوقتى حج بر او واجب است كه پول خانه را هم داشته باشد.
(مسأ له 1662) زنى كه ميتواند مكه برود, اگر بعد از برگشتن از خودش مال نداشته باشد و شوهرش هم مثلا فقير باشد و خرجى او را ندهد و ناچار شودكه به سختى زندگى كند, حج بر او واجب نيست .
(مسأ له 1663) اگر كسى هزينه سفر حج را نداشته باشد و ديگرى به او بگويدمن هزينه سفر حج و خرج خانواده ات را در فاصله اى كه در سفر هستى ميدهم , قبول چنين هديه اى واجب است و به اين ترتيب حج بر او واجب ميشود, اگر چه قرض داشته باشد و در موقع برگشتن مالى كه بتواند زندگى كند نداشته باشد.
(مسأ له 1664) هرگاه به كسى بگويند هزينه سفر حج تو با ما به شرط آنكه درآنجا براى ما كار كنى , حج بر او واجب نميشود ولى اگر قبول كند, حج بر اوواجب ميشود.
(مسأ له 1665) اگر هزينه سفر حج را به كسى ببخشند و او حج برود و بعدامتمول شود ديگر حج بر او واجب نيست .
(مسأ له 1666) اگر براى تجارت يا منظور ديگر به يكى از كشورهاى مجاورعربستان برود بطورى كه هزينه سفر حج از آنجا را داشته باشد بايد حج انجام دهد و در صورتى كه موفق به حج شود ديگر حج بر او واجب نيست .
(مسأ له 1667) اگر قرار شود انسان به نيابت از كسى حج انجام دهد, چنانچه بخواهد ديگرى را از طرف خودش بفرستد, بايد از كسى كه از او خواسته است حج نيابتى انجام دهد اجازه بگيرد.
(مسأ له 1668) اگر كسى مستطيع شود و مكه نرود و اتفاقا فقير شود, بنابراحتياط بايد حج برود, اگر چه به زحمت بيفتد يا ناچار شود قرض بگيرد و يابراى كاروانهاى حج كارگرى كند.
(مسأ له 1669) اگر در سال اولى كه مستطيع شده است بدون كوتاهى و تأ خيرحركت كند و در وقت معينى كه دستور داده اند به عرفات و مشعر الحرام نرسدچنانچه در سالهاى بعد مستطيع نباشد حج بر او واجب نيست .
(مسأ له 1670) اگر در سال اولى كه مستطيع شده حج به جا نياورد و بعد به جهت پيرى يا بيمارى و ناتوانى نتواند حج نمايد و از اينكه بعدا موفق به حج شود نااميد باشد بايد ديگرى را از طرف خود بفرستد بلكه اگر نااميد هم نباشداحتياط آن است كه اجير بگيرد و در صورتى كه بعدا قدرت پيدا كرد خودش نيز حج نمايد.
همچنين است اگر در سال اولى كه به قدر رفتن حج مال پيداكرده در اثر پيرى يا بيمارى يا ناتوانى نتواند حج نمايد و نااميد از توانائى خودباشد و در تمام اين صور بنابر احتياط بايد كسى را به نيابت از خود بفرستد كه اولين مرتبه حج رفتن او باشد و نيز مرد باشد.

نيابت در حج (مسأ له 1671) كسى كه حج بر او واجب شده چنانچه آثار مرگ در او ظاهرشود, بايد وصيت كند كه به جاى او حج بجا آورند, و اگر از دنيا برود مخارج حج به مقدار حج از ميقات از اصل مال او برداشته ميشود.
و اگر نايب گرفتن از ميقات ممكن نباشد همه مخارج از اصل مال او برداشته ميشودولى اگروصيت كرده باشد كه از يك سوم دارايى او بردارند از يك سوم آن برداشته ميشود.

اقسام حج (مسأ له 1672) حج بر سه قسم است : حج تمتع , حج افراد و حج قران .
حج تمتع وظيفه كسى است كه فاصله وطنش تا مكه معظمه شانزده فرسخ يابيشتر باشد حج افراد و حج قران نيز وظيفه كسى است كه اهل خود مكه يااطراف آن تا كمتر از شانزده فرسخ باشد.
البته در بعضى از موارد وظيفه برخى افراد بيمار يا معذور از حج تمتع به حج افراد تبديل ميشود.
هر سه قسم حج در بيشتر اعمال مشترك هستندولى در حج تمتع عمره پيش از حج و وابسته به حج و همچون جزئى از آن است كه بايد در يك سال و درماههاى حج بجا آورده شودولى در حج افراد و حج قران عمره كاملا مستقل و از حج جداست .
همچنين در حج تمتع در روز عيد قربان در منى قربانى واجب است و از اعمال آن است و در حج قران قربانى از ابتدا مقرون با احرام است و بايد تا روز عيد در منى همراه باشدولى در حج افراد اصلا قربانى واجب نيست .

صورت حج تمتع حج تمتع مركب از دو عمل عبادى ((عمره تمتع )) و ((حج تمتع )) است كه به ترتيب زير بيان ميشود: 1ـ عمره تمتع : (مسأ له 1673) در عمره تمتع شش چيز واجب است : اول : نيت عمره تمتع دوم : احرام از يكى از ميقاتها, و در احرام سه چيز واجب است : 1ـ نيت , 2ـ پوشيدن دو جامه احرام كه يكى را ((ازار)) و ديگرى را ((ردأ )) مينامند.
3ـتلبيه يعنى گفتن ((لبيك )) بدين نحو ((لبيك أ للهم لبيك , لبيك لا شريك لك لبيك , إ ن الحمد والنعمة لك والملك (لك ) لا شريك لك لبيك )) سوم : طواف خانه خدابه اين ترتيب كه با شروع از حجر الاسود هفت مرتبه دور خانه خدا بگردد و به هر دور آن يك ((شوط)) گفته ميشود.
چهارم : نماز طواف به اين ترتيب كه بعد از تمام شدن طواف واجب , پشت مقام ابراهيم (ع ) و نزديك آن دو ركعت نماز به قصد ((نماز طواف )) بخواند.
پنجم : سعى بين صفا و مروه يعنى پيمودن فاصله بين دو كوه صفا و مروه كه دركنار خانه خدا قرار گرفته اند به اين صورت كه از صفا شروع كند و به مروه برود و از مروه به صفا برگردد و سعى بايد هفت مرتبه باشد و هر مرتبه رايك ((شوط)) ميگويندبه اين شكل كه از ((صفا به مروه )) يك شوط است و از ((مروه به صفا)) نيز يك شوط به حساب ميآيد, پس هفت شوط از صفا شروع و به مروه ختم ميگردد.
ششم : تقصيريعنى پس از سعى به قصد قربت و با نيت خالص مقدارى ازناخنهاى دست يا پا و يا مقدارى از موى سر يا شارب و يا ريش خود را بزندوبنابر احتياط به زدن ناخن اكتفا نكند و مقدارى از مو را نيز بزند و تراشيدن سرو كندن مو كفايت نميكند بلكه تراشيدن آن حرام است .
2ـ حج تمتع : (مسأ له 1674) واجبات حج تمتع چهارده چيز است : اول : نيت حج تمتع دوم : احرام حج تمتع , كه مانند احرام عمره است , جز اينكه در احرام حج بايدبنابر احتياط از مكه قديم به نيت حج تمتع محرم شود.
سوم : وقوف به عرفات يعنى محرم به احرام حج در ظهر روز عرفه ـ نهم ذى حجة ـ به قصد قربت در عرفات باشد و در آنجا نيت وقوف كند.
و بنابراحتياط از اول ظهر به عرفات برود و تا مغرب شرعى در آنجا بماند.
چهارم : وقوف به مشعربه اين ترتيب كه شخص حاجى پس از انجام وقوف به عرفات هنگام مغرب شب عيد به طرف ((مشعرالحرام )) كوچ كند, به گونه اى كه نماز مغرب و عشا را در مشعر بخواند.
وقوف در مشعر بايد به قصد قربت انجام شود و وقت آن از طلوع فجر تا طلوع آفتاب است و بنابر احتياط شب دهم را نيز تا طلوع فجر به قصد قربت در مشعر به سر برد.
پنجم و ششم و هفتم : واجبات منى در روز عيد قربان كه عبارت است از: الف : رمى جمره عقبه يعنى انداختن هفت ريگ به آن به پيروى از حضرت ابراهيم (ع ) كه در اين مكان شيطان را رمى كرد.
ب : قربانى , و مخير است شتر يا گاو و يا گوسفند را قربانى كندو غير از اين سه حيوان ساير حيوانات كفايت نميكند.
ج : تراشيدن سر و يا تقصير (كوتاه كردن مو يا ناخن )و حاجى بين اين دومخير است ولى زنان فقط بايد تقصير كنند.
همچنين كسى كه سال اول حج اوست بنابر احتياط بايد سر خود را بتراشد.
هشتم , نهم , دهم , يازدهم و دوازدهم : اعمال مكه مكرمه كه به ترتيب عبارت است از: طواف , نماز طواف , سعى بين صفا و مروه , طواف نسأ و نماز طواف نسأ .
سيزدهم و چهاردهم : اعمال منى در روزهاى يازدهم , دوازدهم و براى بعضى سيزدهم ذيحجة كه عبارت است از: الف : بيتوته در منى يعنى ماندن شب در آنجا ب : رمى جمرات سه گانه (اولى , وسطى و عقبه ) و در هر روز بايد به هر يك ازجمرات سه گانه هفت ريگ بزند.

عمره مفرده (مسأ له 1675) از جمله مستحبات مؤكد كه در روايات از آن به ((حج اصغر))تعبير شده ((عمره مفرده )) است و در همه اوقات سال ميتوان آن را بجا آورد ونسبت به عمره ماه رجب تأ كيد بسيار شده است .
واجبات عمره مفرده كه بايد در آنها قصد قربت داشته باشد عبارت است از: نيت , احرام , طواف خانه خدا, نماز طواف , سعى بين صفا و مروه , تراشيدن سريا تقصير, طواف نسأ , نماز طواف نسأ .
تفصيل و احكام هر يك از موارد و احكام حج و عمره در مناسك حج بيان شده است .