نماز نماز يكى از مهمترين تكاليف اسلامى است كه حتى در غوغاى جنگ وغرقاب دريا نيز از انسان برداشته نميشود و بايد به اختصار و به صورتى ويژه به جا آورده شود.
ارزش حياتى و اثرات معنوى نماز به حدى است كه پيشوايان دين آن را ستون دين ناميده اند.
از حضرت امام صادق (ع ) نقل شده است كه فرمودند: ((اولين چيزى كه در قيامت به حساب آن خواهند رسيد, نماز است پس اگر نماز مورد قبول خداوند قرار گيرد عبادتها و اعمال ديگرپذيرفته ميشود, و چنانچه نماز در پيشگاه خداوند پذيرفته نشود اعمال ديگرهم قبول نميشود)).
و در حديث ديگرى حضرت امام محمدباقر(ع ) از رسول خدا(ص ) نقل ميكنند كه آن حضرت فرمودند: ((همچنانكه اگر انسان درشبانه روز پنج بار خود را شستشو دهد ناپاكى و آلودگى از بدن او زدوده ميشود, نمازهاى پنجگانه نيز انسان را از گناهان و ناپاكيهاى اخلاقى پاك ميكند))(1).
شايسته است انسان نماز را بسيار مهم شمرده و آن را در اول وقت بجا آورد.
امام صادق (ع ) در آستانه وفات همه نزديكان خود را فرا خواندو فرمود شفاعت ما به كسى كه نماز را سبك بشمارد نميرسد.
پيامبر اكرم (ص ) نيز فرمودند: ((كسى كه نماز را سبك بشمارد به شفاعت من نائل نخواهد شد)).
(2) در حديث آمده است روزى رسول خدا(ص ) در مسجد مشاهده كردند كه مردى مشغول نماز است ولى ركوع و سجود را به طور كامل و صحيح بجانميآورد, حضرت فرمودند: ((اگر اين مرد در اين حال بميرد به دين من ازدنيا نرفته است ))(3).
نيز سزاوار است نمازگزار كارهايى كه ثواب نماز را كم ميكند بجا نياورد مثلادر حال خواب آلودگى و خوددارى از ادرار به نماز نايستد, و نيز كارهايى كه ثواب نماز را زياد ميكند بجا آورد مثلا انگشتر عقيق به دست كند و لباس پاكيزه بپوشد و شانه و مسواك كند و خود را خوشبو نمايد و نيز در نظربياوردكه شايد اين نماز آخرين نماز او باشد.

نمازهاى واجب (مسأ له 469) نمازهاى واجب هفت قسمند: 1ـ نمازهاى يوميه كه نماز جمعه نيز يكى از آنهاست .
2ـ نماز آيات .
3ـ نماز ميت .
4ـ نماز طواف واجب خانه كعبه .
5ـ نماز قضاى پدر و مادر كه بر پسر بزرگتر يا بنابر احتياط بر بزرگترين مردوارث واجب است .
6ـ نمازى كه با اجير شدن يا نذر يا عهد و يا قسم بر انسان واجب ميشود.
7ـ نماز عيد فطر و قربان با حضور امام معصوم (ع ) و بنابر احتياط با وجودشرايط آن در زمان غيبت .

نمازهاى واجب يوميه (مسأ له 470 ) نمازهاى واجب يوميه عبارتند از: نماز ظهر, نماز عصر, نمازمغرب , نماز عشا و نماز صبح .
نمازهاى ظهر و عصر و عشا هر كدام چهارركعت و نماز مغرب سه ركعت و نماز صبح دو ركعت است ولى در مسافرت و نيز در حال خوف با شرايطى كه ذكر خواهد شد نمازهاى چهار ركعتى دوركعت خوانده ميشوند.
(مسأ له 471) در روز جمعه با وجود شرايطى كه در مسائل ((نماز جمعه )) گفته خواهد شد به جاى نماز ظهر, دو ركعت نماز جمعه خوانده ميشود و چنانچه شرايط جمعه موجود نباشدنماز ظهر خوانده ميشود.

وقت نمازهاى يوميه : (مسأ له 472) هر يك از نمازهاى ظهر, عصر, مغرب و عشا داراى وقت است , ولى نماز صبح شريك ندارد تا وقت مشترك داشته باشد.
وقت مخصوص وقتى است كه خواندن نماز يوميه اداى ديگر درآن صحيح نباشد ولى در وقت مشترك , خواندن نماز ديگر طبعا صحيح است , گرچه ممكن است از جهت ديگرى جايز نباشد.

وقت نماز ظهر و عصر (مسأ له 473) ظهر شرعى از راه آفتاب و نصب شاخص شناخته ميشود.
اگرچوب يا چيزى مانند آن را در زمين هموار به طور عمود فرو كنيم , صبح كه خورشيد بيرون ميآيد,سايه آن بطرف مغرب ميافتد و هر چه آفتاب بالاميآيد اين سايه كم ميشود و درشهرهاى ما در اول ظهر شرعى به حداقل خود ميرسد و ظهر كه گذشت , سايه آن به طرف مشرق برميگردد و هر چه خورشيد رو به مغرب ميرود, سايه زيادتر ميشودبنابراين وقتى كه سايه به حداقل خود رسيد و دو مرتبه رو به ازدياد گذاشت , معلوم ميشود ظهر شده است ولى در بعضى شهرها مثل مكه كه گاهى موقع ظهر سايه بكلى از بين ميرود, بعد از آن كه سايه دوباره پيدا شد, معلوم ميشود ظهر شده است (4).
(مسأ له 474) نماز ظهر و عصر هر كدام وقت مخصوص و مشترك دارند.
وقت مخصوص نماز ظهر از اول ظهر است تا وقتى كه از ظهر به اندازه خواندن نمازظهر بگذرد,و وقت مخصوص نماز عصر موقعى است كه به اندازه خواندن نماز عصر, تا مغرب وقت باقى باشد, كه اگر كسى تا اين موقع نماز ظهر رانخواند, نماز ظهر او قضا شده و بايد نماز عصر را بخواند, و مابين وقت مخصوص نماز ظهر و وقت مخصوص نماز عصر,وقت مشترك نماز ظهر ونماز عصر است , و اگر كسى نماز ظهر يا عصر را در وقت مخصوص ديگرى بخواند, بنابر احتياط نمازش باطل است .
(مسأ له 475) اگر پيش از خواندن نماز ظهر سهوا مشغول نماز عصر شود و دربين نماز متوجه شود, اگر در وقت مشترك اين دو نماز باشد بايد نيت را به نمازظهر برگرداند و بعد نماز عصر بخواند و اگر در وقت مخصوص باشد بنابراحتياط به نماز ظهر عدول نموده و بعد از اتمام نماز, دوباره نماز ظهر و عصررا بخواند.

وقت نماز مغرب و عشأ (مسأ له 476) بنابر احتياط, مغرب موقعى است كه سرخى طرف مشرق كه بعدازغروب آفتاب پيدا ميشود از بين برود.
(مسأ له 477) نماز مغرب و عشأ هر كدام وقت مخصوص و مشترك دارند: وقت مخصوص نماز مغرب از اول مغرب است تا وقتى كه از مغرب به اندازه خواندن سه ركعت نماز بگذرد و اگر كسى مثلا مسافر باشد و تمام نماز عشأ را در اين وقت بخواند بنابر احتياطنمازش باطل است و وقت مخصوص نماز عشأ موقعى است كه زمانى به اندازه خواندن نماز عشأ به نصف شب باقى مانده باشد و اگر كسى تا اين موقع نماز مغرب را نخوانده باشد بايد اول نماز عشأ را بخواند.
(مسأ له 478) اگر كسى در وقت مشترك نماز مغرب و عشأ سهوا نماز عشأ رابخواند و بعد از نماز متوجه شود نمازش صحيح است و بايد نماز مغرب رابعد از آن بجاآورد و اگر در بين نماز متوجه شود بايد نيت را به نماز مغرب برگرداند.
اما اگر ركعت سوم را تمام كرده و براى ركعت چهارم از جا برخاسته است , بنابر احتياطبايد نماز را تمام كند و بعد از خواندن نماز مغرب , نمازعشأ را دوباره بخواند(5).
(مسأ له 479) وقت مخصوص و مشترك نمازها براى اشخاص مختلف فرق ميكند مثلا اگر به اندازه خواندن دو ركعت نماز از اول ظهر بگذرد, وقت مخصوص نماز ظهركسى كه مسافر است تمام شده و داخل وقت مشترك ميشود, و براى كسى كه مسافر نيست , بايد به اندازه خواندن چهار ركعت نماز بگذرد.
(مسأ له 480) آخر وقت نماز عشأ نصف شب است و شب را در اين مسأ له بايداز اول غروب تا اذان صبح حساب كرد.
بنابراين تقريبا يازده ساعت و يك ربع بعد از ظهر شرعى , آخر وقت نماز مغرب و عشأ است , گرچه در ايام سال كمى تفاوت ميكند و اول وقت نماز شب حدود دوازده ساعت بعد از ظهر شرعى است .
(مسأ له 481) اگر عمدا يا از روى عذرى نماز مغرب و عشأ را تا نصف شب نخواند بنابراحتياط بايد تا قبل از اذان صبح بدون نيت ادا و قضا بجا آورد.

وقت نماز صبح (مسأ له 482) نزديك اذان صبح از طرف مشرق , سفيده اى رو به بالا حركت ميكند كه آن را فجر اول ميگويند.
موقعى كه آن سفيده پهن شد, فجر دوم واول وقت نمازصبح است .
و آخر وقت نماز صبح موقعى است كه آفتاب بيرون ميآيد.
(مسأ له 483) در شبهاى مهتاب احتياط آن است كه براى نماز صبح صبركنند تا سفيده صبح در افق ظاهر شود و بر روشنايى مهتاب غلبه كند ولى براى روزه همان وقت شرعى معيار است .
اين احتياط در شبهاى ابرى و درروشنايى برق جارى نيست .

احكام وقت نماز (مسأ له 484) موقعى انسان ميتواند مشغول نماز شود كه يقين كند وقت نمازشده است يا دو مرد عادل بگويند وقت نماز است .
(مسأ له 485) كسى كه به دليل وجود ابر يا غبار و يا مانع شخصى نتواند وقت نماز راتشخيص دهد بنابر احتياط بايد نماز را تأ خير بيندازد تا يقين پيدا كندكه وقت نمازشده است بويژه اگر مانع تشخيص وقت , شخصى باشد مثل نابينائى يا در زندان بودن .
(مسأ له 486) اگر در بين نماز بفهمد كه هنوز وقت نشده يا بعد از نماز بفهمدكه تمام نماز را پيش از وقت خوانده است , نمازش باطل است و اگر در بين نماز يا بعد از نمازبفهمد كه در بين نماز داخل وقت شده است , در صورتى كه دخول وقت را احراز كرده باشد نماز او صحيح است .
(مسأ له 487) اگر بر اثر غفلت يا فراموشى بدون توجه به وقت , مشغول نمازشود و بعدبفهمد كه تمام نماز را در وقت خوانده است نماز او صحيح است ولى اگر بفهمد كه تمام يا بخشى از نماز را قبل از وقت خوانده است يا نداند كه در وقت خوانده است يا پيش از وقت , بنابر احتياط نمازش باطل است .
(مسأ له 488) اگر با يقين به داخل شدن وقت , مشغول نماز شود و در بين نمازشك كندكه وقت نماز شده است يا نه , نماز او باطل است .
ولى اگر در بين نمازمطئمن شود كه وقت نماز شده است ولى نداند آنچه را كه خوانده است دروقت بوده يا پيش از وقت ,نمازش صحيح است .
(مسأ له 489) اگر وقت نماز به قدرى تنگ باشد كه در اثر به جا آوردن بعضى ازكارهاى مستحب نماز, مقدارى از آن بعد از وقت خوانده ميشود, بايد آن مستحب را به جانياورد.
مثلا اگر با خواندن قنوت , مقدارى از نماز بعد از وقت خوانده ميشود, بايد قنوت نخواند و اگر خواند بنابر احتياط بايد دوباره نمازبخواند.
(مسأ له 490) كسى كه به اندازه خواندن يك ركعت نماز وقت دارد, بايد نماز رابه نيت ادا بخواند ولى نبايد عمدا نماز را تا اين وقت تأ خير بيندازد.
(مسأ له 491) كسى كه مسافر نيست , اگر تا مغرب به اندازه خواندن پنج ركعت نمازوقت دارد, بايد نماز ظهر و عصر را بخواند, و اگر كمتر وقت دارد بايدفقط نماز عصررا بخواند و بعدا نماز ظهر را قضا كند و اگر تا نصف شب به اندازه چهار ركعت نماز وقت باقيست بايد نماز مغرب و عشأ را بخواند و اگركمتر وقت دارد بايد فقط عشأ را بخواند و بعد نماز مغرب را بدون نيت ادا وقضا به جا آورد.
(مسأ له 492) كسى كه مسافر است اگر تا مغرب به اندازه خواندن سه ركعت نماز وقت دارد بايد نماز ظهر و عصر را بخواند و اگر كمتر وقت دارد بايد فقطعصر را بخواندو بعدا ظهر را قضا كند و اگر تا نصف شب به اندازه خواندن چهار ركعت وقت داردبايد نماز مغرب و عشأ را بخواند و اگر كمتر وقت دارد بايد فقط عشأ را بخواند و بعدمغرب را بنابر احتياط بدون نيت ادا و قضابه جا آورد.
(مسأ له 493) مستحب است انسان نماز را در اول وقت بخواند و راجع به آن خيلى سفارش شده است و هر چه به اول وقت نزديكتر باشد بهتر است , مگرآنكه تأ خير آن از جهتى بهتر باشد, مثلا صبركندكه نماز را به جماعت بخواند.
(مسأ له 494) هرگاه انسان عذرى دارد كه اگر بخواهد در اول وقت , نماز بخواندناچاراست تيمم كند چنانچه بداند كه عذر او تا آخر وقت باقى ميماندميتواند در اول وقت نماز بخواند.
و اگر احتمال بدهد عذر او برطرف شود,بنابر احتياط بايد صبركند و چنانچه بر خلاف نظر او عذرش برطرف شد بايدنماز را دوباره بخواند ولى اگر مثلا لباسش نجس باشد يا عذرى ديگرى داشته باشد, چنانچه عذر او برطرف نشد در آخر وقت طبق وظيفه خود نماز بخواند.
(مسأ له 495) كسى كه ميداند اگر دير بخوابد براى نماز صبح بيدار نميشودبنابر احتياطنبايد دير بخوابد.
(مسأ له 496) كسى كه مسائل نماز را نميداند و احتمال ميدهد يكى از آنهابرايش پيش بيايد بنابر احتياط بايد براى ياد گرفتن مسائل , نماز را از اول وقت آن تأ خير بيندازد.
ولى اگر اطمينان دارد كه نماز را بطور صحيح تمام ميكند,ميتواند در اول وقت مشغول نماز شود و اگر مسأ له اى كه حكم آن را نميداندپيش آيد, بنابر احتياط به يكى از دو طرفى كه بيشتر احتمال ميدهد, عمل نمايد و نماز را تمام كند.
ولى بعد از نمازبايد مسأ له را بپرسد كه اگر نمازش باطل بوده , دوباره بخواند.
(مسأ له 497) اگر كار واجب فورى پيش بيايد مثل اينكه طلبكار به سراغ انسان بيايد يا مسجد نجس شود و كسى براى تطهير آن اقدام نكند, بنابر احتياطبايد نماز را تأ خيربيندازد و چنانچه اول نماز بخواند گناه كرده است .
هر چندنماز او صحيح است .

نمازهائى كه بايد به ترتيب خوانده شود (مسأ له 498 ) انسان بايد نماز عصر را بعد از نماز ظهر و نماز عشأ را بعد از نمازمغرب بخواند و اگر عمدا نماز عصر را پيش از نماز ظهر و نماز عشأ را پيش از نماز مغرب بخواند باطل است .
(مسأ له 499) اگر به نيت نماز ظهر مشغول نماز شود و در بين نماز يادش بيايدكه نماز ظهر را خوانده است , نميتواند نيت را به نماز عصر برگرداند بلكه بايدنماز را بشكند و نماز عصر را بخواند و همينطور است در نماز مغرب و عشأ .
(مسأ له 500) اگر در بين نماز عصر متوجه شود كه نماز ظهر را نخوانده است بايد نيت رابه نماز ظهر برگرداند و نماز را تمام نمايد و چنانچه پس از برگردان نيت به نماز ظهريادش بيايد كه نماز ظهر را خوانده بوده , اگر قبل از بجاآوردن جزئى از اجزاى نمازبه قصد نماز ظهر يادش بيايد, بايد نيت را به نمازعصر برگرداند و نمازش صحيح است .
و اگر بعد از آن يادش بيايد, نيت را به نماز عصر برگرداند, پس اگر قبل از ركن بوده آنچه را خوانده است بنابراحتياطدوباره به قصد قربت بخواند و ((به اميد ثواب )) نمازرا تمام كند و اگر بعد ازركن بوده باز ((به اميد ثواب )) نماز را تمام كند و بنابر احتياطدر هر دوصورت نماز عصر را دوباره بخواند.
(مسأ له 501) اگر در بين نماز عصر شك كند كه نماز ظهر را خوانده است يا نه ,بايد نيت را به نماز ظهر برگرداند ولى اگر بعد از اين نماز به اندازه يك ركعت هم تا نماز مغرب فرصت باقى نباشد بايد به نيت عصر نماز را تمام كند و نمازظهرش قضا ندارد(6).
(مسأ له 502) اگر در نماز عشأ پيش از قيام ركعت چهارم شك كند كه نمازمغرب راخوانده است يا نه , بايد نيت را به نماز مغرب برگرداند ولى اگر بعد ازاين نماز به اندازه يك ركعت هم تا نصف شب فرصت باقى نباشد بايد به نيت عشأ نماز را تمام كندو بعد بنابر احتياط نماز مغرب را به قصد ((آنچه برعهده اوست )) به جا آورد(7).
(مسأ له 503) اگر در نماز عشأ بعد از رسيدن به ركوع ركعت چهارم شك كندكه نمازمغرب را خوانده است يا نه , بايد نماز را تمام كند و بعد نماز مغرب رابخواند و نماز عشأ را نيز دوباره بجا آورد ولى اگر اين شك در وقت مخصوص نماز عشأ باشد خواندن نماز مغرب لازم نيست .
(مسأ له 504) برگرداندن نيت ((از نماز قضا به نماز ادا)) و ((از نماز مستحب به نمازواجب )) و ((از نماز مستحب به نماز مستحب )) و نيز ((از نمازاحتياط به نماز اصلى )) جايز نيست .
(مسأ له 505) اگر وقت نماز وسعت داشته باشد انسان ميتواند در بين نماز نيت را به نماز قضا برگرداند و اگر قضاى همان روز بر عهده اش باشد بنابر احتياطبايد اين كار را بكندمگر آنكه با توجه به قضأ شروع به ادا كرده باشد.

نمازهاى مستحب

نافله هاى شبانه روزى و وقت آنها (مسأ له 506) نمازهاى مستحبى زياد است و آنها را نافله گويند, و بين نمازهاى مستحبى به خواندن نافله هاى شبانه روز بيشتر سفارش شده است و آنها درغير روز جمعه سى و چهار ركعتند كه هشت ركعت آن نافله ظهر, و هشت ركعت نافله عصر, و چهار ركعت نافله مغرب , و دو ركعت نافله عشأ , و يازده ركعت نافله شب , و دو ركعت نافله صبح ميباشد و چون دو ركعت نافله عشأ را بنابر احتياط بايد نشسته خواند, يك ركعت حساب ميشود.
ولى در روزجمعه بر شانزده ركعت نافله ظهر و عصر, چهار ركعت اضافه ميشود.
(مسأ له 507) از يازده ركعت نافله شب , هشت ركعت آن بايد به نيت نافله شب و دو ركعت آن به نيت ((نماز شفع )) و يك ركعت آن , به نيت ((نماز وتر))خوانده شود.
(مسأ له 508) نمازهاى نافله را ميتوان نشسته خواند.
(مسأ له 509) نافله ظهر و عصر را در سفر نبايد خواند ولى نافله عشأ را ميشود((به اميد ثواب )) خواند.
(مسأ له 510) نافله ظهر پيش از نماز ظهر خوانده ميشود و وقت آن از اول ظهراست تا زمانيكه سايه بعد از ظهر شاخص , 27 آن شود.
(مسأ له 511) نافله عصر پيش از نماز عصر خوانده ميشود و وقت آن تا موقعى است كه سايه بعد از ظهر شاخص , 47 آن شود.
(مسأ له 512) اگر كسى بخواهد نافله ظهر يا نافله عصر را بعد از وقت آنهابخواند بنابر احتياط نافله ظهر را بعد از نماز ظهر و نافله عصر را بعد از نمازعصر بخواند و نيت ادا و قضا نكند.
(مسأ له 513) وقت نافله مغرب بعد از تمام شدن نماز مغرب است تا وقتى كه سرخى طرف مغرب كه بعد از غروب آفتاب در آسمان پيدا ميشود از بين برود.
(مسأ له 514) وقت نافله عشأ بعد از تمام شدن نماز عشأ تا نصف شب است وبهتر است بعد از نماز عشأ بلافاصله خوانده شود.
(مسأ له 515) نافله صبح پيش از نماز صبح خوانده ميشود و وقت آن از فجراول است تا طلوع سرخى طرف مشرق و ميتوان آنرا بلافاصله بعد از نافله شب نيز خواند.
(مسأ له 516) وقت نافله شب از نصف شب است تا اذان صبح و بهتر است نزديك اذان صبح خوانده شود.
(مسأ له 517) مسافر و كسى كه براى او سخت است نافله شب را بعد از نصف شب بخواند, ميتواند آن را در اول شب به جا آورد.

نماز غفيله (مسأ له 518) يكى از نمازهاى مستحبى مشهور نماز غفيله است كه بين نمازمغرب و عشا خوانده ميشود.
و وقت آن بعد از نماز مغرب است تا وقتى كه سرخى طرف مغرب از بين برود(8) و اگر بخواهد بعد از اين وقت بخواند به اميد ثواب بجا آورد.
در ركعت اول آن , بعد از حمد بايد به جاى سوره , اين آيه را بخوانند: ((و ذا النون إ ذ ذهب مغاضبا فظن أ ن لن نقدر عليه فنادى في الظلمات أ ن لا اله الا أ نت سبحانك إ ني كنت من الظالمين فاستجبنا له و نجيناه من الغم وكذلك ننجي المؤمنين )).
و در ركعت دوم بعد از حمد به جاى سوره , اين آيه را بخوانند: ((و عنده مفاتح الغيب لايعلمها إ لا هو و يعلم ما في البر و البحر و ماتسقطمن ورقة الا يعلمها و لاحبة في ظلمات الا رض و لارطب و لايابس إ لا في كتاب مبين )).
و در قنوت آن بگويند: ((أ للهم إ ني أ سئلك بمفاتح الغيب التى لا يعلمها الا انت أ ن تصلي على محمد و آل محمد و أ ن تفعل بي كذا و كذا)) بجاى كلمه كذا و كذا حاجتهاى خود را بگويند.
سپس بگويند: ((أ للهم أ نت ولي نعمتي و القادر على طلبتي تعلم حاجتي فأ سأ لك بحق محمد و آل محمد عليه و عليهم السلام لما قضيتها لي )).

احكام قبله (مسأ له 519) همه نمازهاى واجب بايد رو به خانه كعبه كه در مكه معظمه است خوانده شود و كسى كه دور است اگر طورى بايستد كه بگويند رو به قبله نمازميخواند كافى است .
كسيكه نشسته نماز ميخواند نيز بايد طورى بنشيند كه بگويند رو به قبله نشسته است .
(مسأ له 520) نماز احتياط و سجده و تشهد فراموش شده و سجده سهو را بنابراحتياط بايد رو به قبله بجا آورد.
(مسأ له 521) بايد يقين داشته باشد كه رو به قبله نماز ميخواند و ميتواند به گفته دو شاهد عادل اگر از روى حس شهادت دهند يا شخص مورد اطمينانى كه طبق ضابطه علمى قبله را تشخيص داده است عمل كند و اگر اينها نشدبايد از روى محراب مساجد يا قبر مسلمانها يا از هر طريق ديگر گمان پيدا كندو اگر نتواند به هيچ سمتى گمان پيدا كند, بنابر احتياط بايد چهار نماز به چهارطرف بخواند و هرگاه احتمال وجود قبله در سه طرف يا دو طرف باشد فقطبه سمت آنها نماز بخواند.
و در صورتيكه گمان او با شهادت دو عادل و يا يك ثقه معارض شد, بنابر احتياط به هر دو طرف نماز بخواند.

---

پاورقى 

1ـ وسائل الشيعه , كتاب الصلاة , باب 18 از ابواب شماره اشتراك : عدادالفرائص و نوافلها, حديث 10. 2ـ وسائل الشيعه , كتاب الصلاة , باب 6 از ابواب شماره اشتراك : عداد الفرائض و نوافلها, حديث 10. 3ـ وسائل الشيعه , كتاب الصلاة7 باب 8 از ابواب أ عداد الفرائض و نوافلها,حديث 3. 4ـ ظهر شرعى عبارت است از گذشتن نصف روز, مثلا اگر روز دوازده ساعت باشد پس از گذشت شش ساعت از طلوع آفتاب ظهر ميشود و اگر سيزده ساعت باشد پس از گذشت شش ساعت و نيم از طلوع آفتاب ظهر است .
يعنى ظهر هميشه رأ س ساعت 12 نيست بلكه در بعضى مواقع سال در شهرهاى ميانى ايران مثل تهران و قم چند دقيقه پيش از ساعت 12 و گاهى چند دقيقه بعد از ساعت 12 است .
و در شهرهاى شرقى ظهر زودتر و در شهرهاى غربى ديرتر است .
5ـ در اين مسأ له احتياط بين همه فتاوا ممكن نيست .
6ـ در اين مسأ له احتياط بين همه فتاوا ممكن نيست .
7ـ در اين مسأ له احتياط بين همه فتاوا ممكن نيست .
8ـ پس وقت نماز غفيله بنابر احتياط تا حدود يك ساعت و نيم بعد از مغرب است .