|   
تيمم
موارد تيمم
چيزهايى كه تيمم به آنها صحيح است
دستور تيمم
احكام تيمم
تيمم
فلسفه وضو و غسل فقط نظافت نيست تاگفته شود در تيمم چگونه
نظافت به دست ميآيد بلكه مغاير با نظافت است .
احكام شرعى
علاوه بر حكمتهايى كه بسيارى از انسانها ميفهمند داراى اسرار و علل
ديگريست كه فهم آن
بر ماآسان نيست .
روح مشترك همه احكام , ايجاد روحيه اطاعت و خضوع در
مقابل خداوند متعال است .
موارد تيمم
در هفت مورد
به جاى وضو و غسل بايد تيمم كرد: اول در موردى كه تهيه آب به اندازه وضو و غسل ممكن نباشد.
(مسأ له 406) اگر انسان
در آبادى باشد بنابر احتياط بايد براى تهيه آب وضو وغسل بقدرى جستجوى
كند كه از پيدا شدن آب نااميد
شود و اگر در بيابان باشد چنانچه در اثر پستى و بلندى راه رفتن دشوار
باشد, بنابر احتياط بايد
دردايره اى به شعاع مقدار پرتاب يك تير قديمى يعنى حدود دويست گام
جستجو كند و اگر
در بيابان هموار است بايد در دايره اى به شعاع مقدار پرتاب دو تير جستجو كند
(1) بلكه بنابر احتياط در اين
زمان كسى كه وسيله نقليه دارد و برايش مشقت ندارد, بايد تا مقدارى
كه مأ يوس شود جستجو نمايد.
(مسأ له 407) اگر
راه رفتن در بعضى جهات آسان و در بعضى دشوار است , بنابراحتياط بايد در طرف
آسان به اندازه پرتاب دو
تير و در طرف دشوار به اندازه پرتاب يك تير جستجو كند و در هر طرفى كه
يقين دارد آب نيست جستجولازم نيست .
(مسأ له 408) كسى كه
وقت نماز او تنگ نيست اگر اطمينان داشته باشد درمحلى دورتر از مقدارى
كه بايد جستجو كند
آب هست , در صورتى كه مشقت نداشته باشد, بنابر احتياط بايد براى تهيه آب به
آنجا برود و اگر يقين داشته باشد, واجب است براى تهيه آب به آنجا برود.
(مسأ له 409) لازم
نيست انسان خود در جستجوى آب برود بلكه ميتواند كسى را كه به گفته او
اطمينان
دارد بفرستد و در اين صورت اگر يك نفر از طرف چند نفر برود كافى است .
(مسأ له 410) اگر پيش از
وقت نماز براى آب جستجو كرده باشد و آب پيدا نكندو تا وقت نماز همانجا
بماند لازم نيست دوباره
جستجو كند مگر آنكه بر اثرتغيير اوضاع احتمال بدهد كه اگر جستجو كند,
آب پيدا بكند و اگر بدون
تغييروضعيت , باز احتمال بدهد كه اگر دوباره جستجو كند آب پيدا ميكند
يا تاوقت
نماز بعد در آن محل باقى بماند, بنابر احتياط بايد دوباره جستجو كند.
(مسأ له 411) اگر جستجوى
آب مشقت داشته باشد به طورى كه نتواند تحمل كند يا از درنده و دزد
بر جان و مال خود بترسد يا وقت تنگ باشد جستجو لازم نيست .
(مسأ له 412) اگر در
جستجوى آب نرود تا وقت نماز تنگ شود معصيت كرده ,ولى نمازش با تيمم
صحيح است .
(مسأ له 413) كسى كه يقين
دارد آب پيدا نميكند چنانچه دنبال آب نرود و باتيمم نماز بخواند
و بعد از نماز بفهمد
كه اگر جستجو ميكرد آب پيدا ميشد,بنابر احتياط نمازش باطل است و اگر
بعد از جستجو و نماز خواندن
با تيمم ,آب پيدا كند چنانچه وقت باقى است , بنابر احتياط بايد نمازش
را دوباره بخواند و اگر وقت گذشته قضا كند.
(مسأ له 414) اگر آب براى وضو
و غسل كافى نباشد و به اندازه اى باشد كه بتوانديا غسل كند يا وضو
بگيرد, بنابر احتياط بايد غسل
كرده و به جاى وضو تيمم نمايد.
و اگر فقط براى وضو كافى باشد و به
اندازه غسل نباشد, بنابر احتياطبايد
وضو بگيرد و به جاى غسل تيمم نمايد و اگر براى هيچ يك از آنها
آب نداشته باشد,
بنابر احتياط بايد دو تيمم كند, يكى به جاى غسل و ديگرى به جاى وضو.
(مسأ له 415) اگر بعد از
وقت نماز يا قبل از آن بداند يا احتمال عقلائى بدهد و يادو شاهد عادل
بگويند كه اگر وضوى
خود را باطل كند نميتواند وضو بگيردچنانچه ضرر و مشقت نداشته باشد
بنابر احتياط بايد وضوى خود را حفظكند.
(مسأ له 416) اگر فقط به
مقدار وضو يا غسل آب داشته باشد و بداند يا احتمال عقلائى بدهد و يا دو
شاهد عادل بگويند كه
اگر آب را بريزد آب پيدا نخواهدكرد, بعد از وقت نبايد آب را بريزد و قبل از
وقت هم بنابر احتياط حكم همين است .
(مسأ له 417) در دو مسأ له
بالا اگر مكلف به وظيفه عمل نكند يعنى آب را بريزديا وضوى خود را
باطل كند و با تيمم نماز بخواند نمازش صحيح است هر چندگناه كرده است .
(مسأ له 418) اگر به واسطه
پيرى يا ناتوانى يا ترس از دزد و جانور و يا نداشتن وسيله آبكشى به آب
دسترسى نداشته باشد بايد
تيمم كند همچنين است اگرتهيه يا استعمال آب به قدرى مشقت داشته
باشد كه قابل تحمل نباشد.
(مسأ له 419) اگر براى تهيه
آب يا دلو و ريسمان آبكشى , لازم باشد پول بدهدبايد پول بدهد اگر چه
قيمت آنها گرانتر از معمول باشد مگر اينكه براى وى مشقت داشته باشد.
(مسأ له 420) اگر كسى بدون منت آب در اختيار بگذارد بايد قبول كند.
(مسأ له 421) اگر آب داشته
باشد ولى بترسد كه اگر وضو بگيرد مريض شود يابيمارى او شدت يابد يا
به طول انجامد يا معالجه
آن سخت شود بايد تيمم نمايد ولى اگر آب گرم ضرر ندارد بايد با آب گرم
وضو بگيرد.
(مسأ له 422) لازم نيست
يقين داشته باشد كه آب براى او ضرر دارد تا بتواندتيمم كند بلكه ترس از
ضرر كافيست .
(مسأ له 423) اگر ترس
از ضرر موجب شود تيمم كند و پيش از نماز يا بعد ازنماز بفهمد آب برايش
ضرر نداشته تيمم او باطل است و بنابر احتياط بايدنماز را دوباره بخواند.
(مسأ له 424) كسى كه ميداند
آب برايش ضرر ندارد چنانچه غسل كند يا وضوبگيرد و بعد بفهمد آب
براى او ضرر داشته است ,
بنابر احتياط وضو و غسل اوباطل است بنابراين اگر نماز خوانده است , بايد
دوباره بخواند و اگر وقت گذشته است , بايد قضا كند.
(مسأ له 425) اگر آب موجود
را به مصرف وضو يا غسل برساند, خود يا كسى ازمتعلقان او تشنه بماند
و يا حيوانى در معرض تلف
قرار بگيرد به طورى كه به مشقت بيافتد, در اين صورت وضو لازم نيست
و تيمم كند.
(مسأ له 426) اگر آب به قدرى
باشد كه نتواند هم بدن يا لباسش را آب بكشد وهم وضو يا غسل انجام
دهد, بنابر احتياط بايد بدن
يا لباسش را آب بكشد و باتيمم نماز بخواند ولى اگر چيزى نداشته باشد
كه بر آن تيمم كند
بايد آب را به مصرف وضو يا غسل برساند و با بدن يا لباس نجس نماز بخواند.
(مسأ له 427) اگر غير از
آب يا ظرفى كه استعمال آن حرام است مثل آنكه غصبى يا از طلا و نقره
است , آب يا ظرف ديگرى ندارد بايد تيمم كند.
(مسأ له 428) هرگاه وقت به
قدرى تنگ باشد كه اگر وضو بگيرد يا غسل كندتمام يا مقدارى از نماز
بعد از وقت خوانده ميشود,
بايد تيمم كند.
و درصورتى كه اگروضو بگيرد, مقدارى از نماز بعد از
وقت خوانده ميشود و اگرتيمم
كند, تمام نماز در وقت خوانده ميشود, بنابر احتياط بايد تيمم كند
و درصورتى كه چه
وضو بگيرد و چه تيمم كند, مقدارى از نماز در خارج وقت خوانده ميشود,
بنابر احتياط بايد وضو بگيرد.
(مسأ له 429) اگر عمدا نماز را به
قدرى تأ خير بيندازد كه وقت براى وضو ياغسل باقى نماند, گناه كرده
است ولى نماز او با تيمم صحيح است .
(مسأ له 430) كسى كه شك دارد
كه اگر وضو بگيرد يا غسل كند وقت براى نمازبماند, بايد تيمم كند(2).
(مسأ له 431) كسى كه
به خاطر تنگى وقت تيمم كرده است و بعد از نمازفرصت براى وضو داشته
باشد و وضو نگيرد تا آبى
كه در اختيار داشته , از بين برود براى نمازهاى بعد بايد دوباره تيمم كند.
(مسأ له 432) هرگاه بتواند
وضو بگيرد يا غسل كند و نماز را بدون مستحبات بجا آورد نوبت به تيمم
نميرسد بلكه اگر به اندازه
سوره هم وقت ندارد, بنابراحتياط بايد غسل كند يا وضو بگيرد و نماز را
بدون سوره بخواند.
(مسأ له 433) كسى كه خيال
كند براى وضو يا غسل وقت ندارد و با تيمم نمازبخواند و بعد بفهمد
وقت
داشته است , بنابر احتياط بايد پس از وضو يا غسل نمازش را دوباره بخواند.
چيزهايى كه تيمم به آنها صحيح است
(مسأ له 434) تيمم در حال اختيار فقط بر خاك يا چيزى
كه از خاك بوده و پودرشده صحيح است در صورتى كه چيزى از آن به دست بچسبد.
(مسأ له 435) تيمم بر جواهراتى
مثل عقيق و فيروزه جايز نيست و بنابر احتياطبر گچ پخته و آهك
پخته و گل پخته مثل آجر و كوزه نيز جايز نيست .
(مسأ له 436) در صورتيكه خاك
و مانند آن پيدا نشود, بنابر احتياط بايد بر گردو غبارى كه روى اشيأ
نشسته و نيز بر سنگ يا گچ
يا آهك پخته , اگر در اختياردارد, تيمم كند و اگر گرد و غبار پيدا نشود
بايد بر گل و آنچه گفته شد و نيزگرد
و غبار داخل فرش تيمم كند و اگر گل هم پيدا نشود, بنابراحتياط
نماز رابدون تيمم بخواند
و بعدا قضاى آن را نيز بجا آورد.
همچنين است اگر خاك ومانند آن , نجس
يا غصبى باشد, البته بنابر احتياط بر نجس هم تيمم كند.
(مسأ له 437) اگر بتواند خاك
تهيه كند تيمم به گرد باطل است و اگر بتواند گل را بخشكاند و از آن
خاك تهيه كند تيمم با گل باطل است .
(مسأ له 438) كسى كه
آب ندارد اگر برف يا يخ داشته باشد چنانچه ممكن است بايد آن را آب كند و
وضو بگيرد يا غسل كند.
(مسأ له 439) اگر بر چيزى
تيمم كند و بعد بفهمد تيمم با آن باطل بوده است بايد نمازهائى را كه
خوانده دوباره بخواند.
(مسأ له 440) تيمم در فضاى
غصبى , بنابر احتياط باطل است مثل آنكه درملك خود دستها را بر زمين
بزند و بى اجازه داخل ملك ديگرى شود و تيمم كند.
(مسأ له 441) اگر نداند
يا فراموش كند كه محل تيمم غصبى است , تيمم اوصحيح است , مگر آنكه
خودش آن را غصب كرده باشد كه در اين صورت بنابر احتياط تيمم او باطل است .
(مسأ له 442) كسى
كه در جاى غصبى حبس است , اگر آب و خاك آنجا هر دوغصبى است , بنابر احتياط
بايد با تيمم
نماز بخواند.
و اگر آب داراى قيمت نباشد, بنابر احتياط بعدا قضا نمايد(3).
(مسأ له 443) بنابر احتياط
بايد چيزى كه بر آن تيمم ميكند, گردى داشته باشد كه به دست بماند.
و مستحب است بعد از
زدن كف دست بر آن , دست رابتكاند و بنابر احتياط طورى نتكاند كه همه گرد
آن بريزد.
(مسأ له 444) تيمم
بر زمين گود و خاك جاده و زمين شوره زار مكروه است واگر روى زمين
شوره زارى را نمك گرفته باشد تيمم باطل است .
دستور تيمم
(مسأ له 445
) كيفيت تيمم از اين قرار است كه : 1. ابتدا معين ميكنيم كه به جاى وضو تيمم ميكنيم يا بجاى غسل .
2. بعد بنابر احتياط دوبار
تمام دو كف دست را با هم بر چيزى كه تيمم به آن صحيح است ميزنيم .
3. سپس كف هر دو دست را به
تمام پيشانى و دو طرف آن از جائى كه موى سر روئيده تا روى ابروها
و بالاى بينى ميكشيم بطورى
كه تمام كف دو دست بر تمام پيشانى و بنابر احتياط روى ابروها كشيده
شود و بهتر است بر تمام صورت كشيده شود.
4. سپس تمام
كف دست چپ را بر تمام پشت دست راست (از مچ تا سرانگشتان ) و بعد تمام كف دست
راست را بر تمام
پشت دست چپ ميكشيم وبنابر احتياط قبل از مسح پشت دستها يكبار ديگر كف
دستها را به زمين بزنيم .
(مسأ له 446) تيممى كه به
جاى غسل انجام ميشود با تيممى كه به جاى وضوانجام ميشود, فرقى
ندارد.
احكام
تيمم
(مسأ له 447) اگر عمدا يا سهوا يا بر اثر بى اطلاعى تمام پيشانى
يا تمام پشت دستها مسح نشود تيمم باطل است ولى دقت زياد لازم نيست .
مسح بين انگشتها نيز لازم نيست .
(مسأ له 448) پيشانى و پشت
دستها را بايد بنابر احتياط از بالا به پائين مسح كند و در بين تيمم نبايد
آن قدر فاصله بيندازد كه صورت تيمم از بين برود.
(مسأ له 449) در آغاز بايد معين
كند كه به جاى وضو تيمم ميكند يا به جاى غسل و اگر به جاى غسل
است آن غسل را مشخص كند.
(مسأ له 450) هنگام تيمم
بنابر احتياط بايد پيشانى و دستها پاك باشد ولى اگرنجس باشد و نتواند آب
بكشد بايد به همان
صورت تيمم كند و بنابر احتياطاگر كف دست نجس باشد با پشت دست هم تيمم
كند.
(مسأ له 451) انسان بايد
براى تيمم انگشتر را از دست بيرون آورد و اگر چيزى به پيشانى يا دستها
چسبيده است برطرف
كند و نيز اگر موى سر, روى پيشانى آمده باشد بايد آن را عقب بزند.
(مسأ له 452) اگر پيشانى
يا پشت دستها زخم است و پارچه يا چيز ديگرى را كه بر آن بسته نميتواند
باز كند, بايد دست را روى
آن بكشد و نيز اگر كف دست زخم باشد و پارچه يا چيز ديگرى را كه بر آن
بسته نتواند باز كند,
بايد دست رابا همان پارچه به چيزى كه تيمم به آن صحيح است بزند و به
پيشانى و پشت دستها بكشد.
(مسأ له 453) اگر احتمال
بدهد كه در پيشانى يا دستها مانعى باشد بايدجستجو نمايد تا مطئمن شود
كه مانعى نيست .
(مسأ له 454) اگر وظيفه او تيمم
است و نميتواند تيمم كند بايد نائب بگيرد وكسى كه نائب ميشود
بايد او را با دست خود او تيمم
دهد و اگر ممكن نباشدبايد نائب دست خود را به چيزى كه تيمم به آن
صحيح است بزند و به پيشانى و پشت دستهاى او بكشد.
(مسأ له 455) اگر در اثناى
تيمم شك كند, اگر از محل جز مشكوك نگذشته باشد بايد آن را انجام دهد
و اگر گذشته باشد بنابر
احتياط قسمت مشكوك رادوباره انجام دهد و اگر بعد از اتمام آن شك كند,
به شك خود اعتنائى
نكندمگر آنكه نسبت به مسح دست چپ شك داشته باشد و موالات به هم
نخورده باشد كه در اين صورت بايد آنرا مسح كند.
(مسأ له 456) كسى كه وظيفه اش
تيمم است بنابر احتياط نميتواند پيش ازوقت نماز براى نماز تيمم
كند ولى اگر براى كار واجب
يا مستحب ديگرى تيمم كند و تا وقت نماز عذر او باقى باشد ميتواند با
همان تيمم نماز بخواند.
(مسأ له 457) كسى كه وظيفه اش
تيمم است اگر بداند كه تا آخر وقت عذر اوباقى ميماند, در وسعت
وقت ميتواند با تيمم نماز
بخواند ولى اگر بداند يااحتمال دهد كه تا آخر وقت عذر او برطرف ميشود
بنابر احتياط بايد صبركند.
(مسأ له 458) كسى كه نميتواند
وضو بگيرد يا غسل كند اگر بداند يا احتمال عقلائى بدهد كه عذرش
تا آخر عمر برطرف نميشود
ميتواند نمازهاى قضاى خود را با تيمم بخواند ولى اگر بعدا عذرش
برطرف شد بايد دوباره آنهارا
با وضو يا غسل بجا آورد و اگر بداند يا اميد داشته باشد كه بزودى عذرش
برطرف شود بايد صبر كند.
(مسأ له 459) كسى كه نميتواند
وضو بگيرد يا غسل كند ميتواند نمازهاى مستحبى را كه وقت معين
دارند با تيمم بخواند ولى
اگر احتمال بدهد كه تاآخر وقت عذر او برطرف ميشود بايد بنابر احتياط
صبر كند.
(مسأ له 460) اگر به خاطر
فقدان آب يا عذر ديگرى تيمم كند بعد از برطرف شدن عذر, تيمم او باطل
ميشود.
(مسأ له 461) هر چيزيكه وضو
را باطل كند تيمم بدل از وضو را نيز باطل ميكند و هر چيزيكه غسل را
باطل كند تيمم بدل از غسل را نيز باطل ميكند.
(مسأ له 462) كسى كه نميتواند
غسل كند اگر چند غسل بر عهده او باشد بنابراحتياط به جاى هر يك
از آنها يك تيمم نمايد.
(مسأ له 463) اگر بجاى غسل
جنابت تيمم كند لازم نيست براى نماز وضوبگيرد بلكه مشروع نيست ,
ولى اگر بجاى غسلهاى ديگر تيمم
كند بنابراحتياط بايد وضو بگيرد و اگر نميتواند وضو بگيرد بنابر
احتياط بايد تيمم ديگرى بجاى وضو انجام دهد.
(مسأ له 464) اگر بجاى
غسل جنابت تيمم كند و بعد كارى كه وضو را باطل ميكند از او سر بزند
چنانچه براى نمازهاى بعد نتواند
غسل كند بنابر احتياطبايد بجاى غسل تيمم كند و وضو هم بگيرد و
اگر نميتواند وضو بگيرد بايدبجاى وضو نيز تيمم كند.
(مسأ له 465) كسى كه
وظيفه اش تيمم است اگر براى كارى تيمم كند, تا تيمم و عذر او باقى است
ميتواند همه كارهائى را كه بايد
با وضو يا غسل انجام داد بجا آورد به غير از تيممى كه در تنگى وقت
انجام ميدهد كه نميتواند غير ازنماز, كار ديگرى با آن انجام دهد.
(مسأ له 466) كسى كه
به جاى غسل تيمم كرده است اگر پس از آن , كارى كه وضو را باطل ميكند
انجام دهد و براى نمازهاى بعد
نتواند غسل كند, بايدوضو بگيرد و بنابر احتياط يك تيمم نيز بجاى
غسل انجام دهد و اگر وضو هم نميتواند
بگيرد بايد دو تيمم ـ يكى بجاى غسل و يكى بجاى وضو ـ انجام
دهد, ولى اگر تيمم
او بجاى غسل جنابت باشد چنانچه يك تيمم به قصد((آنچه بر عهده اوست ))
انجام دهد كافيست .
(مسأ له 467) در چند
مورد بهتر است نمازهائى را كه انسان با تيمم خوانده است دوباره بخواند:
1 ـ
اگر آب نداشته و يا مانعى از استعمال آب داشته است و عمدا خود را جنب كند.
2 ـ اگر عمدا به جستجوى
آب نرود تا وقت تنگ شود و بعد بفهمد كه اگرجستجو كرده بود آب پيدا
ميكرد.
3
ـ اگر عمدا نماز را به تأ خير بيندازد و در آخر وقت با تيمم نماز بخواند.
4 ـ اگر بداند يا احتمال دهد كه آب پيدا نميكند و آب موجود را تلف كند.
(مسأ له 468) جاهل قاصر
در طهارتهاى سه گانه معذور نيست يعنى اگر كسى احكام مربوط به وضو
غسل و تيمم را ياد نگيرد و
عبادتهاى خود را باطهارت غلط انجام دهد بعد از آنكه متوجه ميشود بايد
همه را قضا نمايد مگردر
بقاى بر جنابت كه اگر غسل ناصحيحى انجام دهد به اعتقاد اينكه غسلش
صحيح است روزه اش صحيح بوده و قضا و كفاره ندارد.
پاورقى
1ـ مولى محمد تقى مجلسى قدس سره در كتاب لوامع
صاحبقرانى شرح فارسى كتاب من لايحضره الفقيه ,
ج 1 ص 694 فرموده كه مقدار پرتاب تيرتخمينا به دويست گام نميرسد.
2ـ در اين مسأ له احتياط بين همه فتاوا ممكن نيست .
3ـ در اين مسأ له احتياط بين همه فتاوا ممكن نيست .
|