نقش ورزش در سلامت جسم

تقويت سيستم اسکلتى و پيش‌گيرى از ابتلا به بيمارى پوکى استخوان

مشخص شده است که تقويت سيستم اسکلتى بدن و متراکم بودن آن ارتباط مستقيمى با ميزان فعاليت بدنى و فشارهاى مکانيکى دارد.

 به طور مثال در فضانوردانى که به مدت طولانى در فضا به سر مى برند،به دليل بى وزنى و يا در بيماران مزمن که به مدت طولانى بسترى شده يا پايشان گچ گرفته شده و تحرکى ندارند، تراکم استخوانى به‌ شدت کاهش يافته و بسيار مستعد شکستگى مى شود.

اين همان پديده اى است که به آن « پوکى استخوان»  مى گويند و در افراد سالمند  به طور شايع ديده مى شود. پوکى استخوان منجر به دردهاى متوسط تا شديد و مزمن اسکلتى مى شود و زندگى عادى فرد را تحت تأثير قرار مى ‌دهد.

به تأخير انداختن پديده‌ى سالمندى يا پير شدن

 با افزايش سن، مصرف انرژى پايه کاهش مى يابد. به ازاى هر 10 سال افزايش سن در بزرگسالى، ميزان مصرف انرژى پايه حدود 2 تا 3 درصد کاهش مى يابد، که گفته مى شود به دليل از دست دادن توده‌ى عضلانى بدن و افزايش بافت چربى است.

اين تغييرات در ترکيب بدن را مى توان با ورزش کاهش داد. ورزش سبب حفظ توده‌ى عضلانى بدن و افزايش مصرف انرژى پايه مى گردد. هم‌چنين از يبوست و بيمارى هاى قلبي- عروقى جلوگيرى مى کند که بعداً به آن اشاره خواهد شد و بدين ترتيب پديده‌ى سالمندي  را به تأخير مى اندازد.

مصرف بى واسطه و مستقيم اسيدهاى چرب

مى دانيم که اکثر بافت‌هاى بدن از گلوکز (قند خون) به عنوان سوخت اصلى خود استفاده مى کنند.

يکى از وظايف دستگاه گوارش و کبد اين است که مواد غذايى دريافت شده را هضم و جذب کرده و در نهايت، قسمتى از آن را به شکل گلوکز براى مصرف بافت‌ها و سلول‌هاى بدن وارد خون کند.

براى ورود گلوکز به درون سلول و مصرف آن، وجود هورمون انسولين ضرورى است. انسولين هورمونى است که از افزايش قند خون جلوگيرى مى کند. اين هورمون از آب شدن چربى بدن و آزاد شدن اسيدهاى چرب از بافت چربى جلوگيرى مى کند. حتى در صورت مصرف زياد غذا، به ذخيره شدن انرژى به صورت چربى نيز کمک مى کند.

اما عضلات در حال فعاليت از اين امر مستثنى هستند و مى توانند بدون نياز به انسولين، انرژى خود را علاوه بر گلوکز از اسيدهاى چرب نيز تأمين کنند. اين امر باعث مى شود سطح انسولين خون کاهش يابد و باعث ذوب شدن توده‌ى چربى و آزاد شدن اسيد‌هاى چرب از آن مى شود که به نوبه‌ى خود توسط عضلات به مصرف خواهند رسيد.

         

تأثير مثبت در بيماران ديابتى و کاهش مقاومت به انسولين

 در بيماران ديابتي  نوع دو، انسولين وجود دارد اما قادر به عمل نيست که اصطلاحاً به آن «مقاومت به انسولين» گفته مى شود.

مشخص شده است که بافت چربى، گيرنده‌ى عمده‌اى براى انسولين ندارد و به طور بارزى باعث مقاومت به اثرات انسولين و در نتيجه بالا رفتن قند خون و عوارض ناشى از آن مى شود.

ورزش با کاهش بافت چربى و افزايش ميزان سوخت و ساز بدن،  مقاومت به انسولين را کاهش داده و باعث بهبود عملکرد گيرنده‌هاى انسولين شده و سطح گلوکز خون را کاهش مى ‌دهد.

حتى در بيماران ديابتى نوع يک که در بدن آن‌ها انسولين  وجود ندارد يا به ميزان کافى ترشح نمى شود، ورزش با افزايش ميزان متابوليسم و مصرف انرژى، سطح گلوکز يا قند خون را کاهش مى دهد و بدين ترتيب نياز به انسولين تزريقى يا رعايت رژيم‌هاى بسيار سخت و محدود از قند و انرژى را در اين افراد کمتر مى کند.

 کاهش خطر ابتلا به بيمارى هاى قلبي- عروقى و سکته‌هاى مغزى

 ورزش باعث کاهش اسيدهاى چرب آزاد خون و افزايش کلسترول خوب يا HDL  مى شود. بدين طريق پديده‌ى آترواسکلروز يا تنگ شدن عروق بدن از جمله عروق قلبى و  مغزي  به تأخير مى افتد و هيچ‌گاه به حد بحرانى و انسداد (که در اين صورت شاهد سکته‌هاى مغزى يا قلبى خواهيم بود) نمى رسد.

همچنين باعث کاهش مقدار ترى گليسيريد و کلسترول بد  يا LDL خون مى شود که همگى آن‌ها در آترواسکلروز يا تنگ شدن عروق نقش دارند.

 افزايش حجم گردش خون موثر بدن و جلوگيرى از ترومبوز (لخته شدن خون) در سياهرگ عمقى پا

فعاليت بدنى و تحريک زياد باعث افزايش حجم گردش خون  موثر و جلوگيرى از رکود خون در سياهرگ عمقى پا مى گردد و جريان خون را در کل عروق بدن افزايش مى دهد، از جمله بازگشت خون را زياد مى کند. بدين طريق احتمال ترومبوز يا لخته شدن خون  در سياهرگ عمقى پا، که خود مى تواند منشاء لخته‌هاى آزاد خون(آمبولي) و گير افتادن در رگ‌هاى ديگر بدن از جمله عروق مغز و قلب باشد، کاهش مى يابد.

 تقويت سيستم قلبي- عروقى، دستگاه تنفسى و سيستم ايمنى

   

با افزايش فعاليت بدنى، نياز بافت‌ها و سلول‌هاى بدن به اکسيژن و مواد مغذى افزايش مى يابد. براى تأمين اين نياز و نيز براى دفع مواد زايد توليد شده ى بيشتر توسط سلول‌ها، جريان خون و فعاليت قلب  و تهويه‌ى ريوى زيادتر مى شود. هم‌چنين عضله‌ى قلب با قدرت و سرعت بيشترى خون را پُمپ مى کند و فعاليت دستگاه تنفس نيز با افزايش عمق و سرعت تنفس، افزايش مى يابد.

   در صورت داشتن برنامه‌ى ورزشى مرتب در زندگى روزانه‌، به تدريج عضله‌ى قلب و دستگاه تنفس در اثر تمرين قوى تر شده و سلامتى فرد را تضمين مى کند.

هم‌چنين با فعاليت بدنى، تعداد گلبول‌هاى قرمز و سفيد خون و به‌طور کلى حجم خون و عناصر خونى دخيل در سيستم ايمنى بدن،  افزايش مى يابد و به عملکرد بهتر سيستم ايمنى بدن کمک مى کند.

 اثرات مثبت بر سيستم گوارشى

شناخته شده‌ترين اثرات ورزش در سيستم گوارشى بدن، افزايش حرکات روده و جلوگيرى از يبوست  مزمن است. به همين خاطر بيماران جراحى شده را در اولين فرصت پس از جراحى، به راه رفتن تشويق مى کنند تا حرکات گوارشى سريع‌تر باز گردد و از يبوست جلوگيرى شود. هم‌چنين بيمار قادر به تحمل تغذيه‌ى خوراکى باشد.

از عوارض نامطلوب يبوست مى توان به چاقى و بيمارى هاى روده‌ى بزرگ از قبيل ديورتيکولوز، بواسير  و حتى سرطان‌ روده‌ى بزرگ  اشاره کرد که به سادگى با ورزش قابل پيش‌گيرى هستند.

 نقش ورزش در کنترل وزن

 در حدود 75- 60 درصد انرژى کل مصرفى روزانه مربوط به انرژى مصرفى در حال استراحت است، يعنى حالتى که شخص هيچگونه فعاليت جسمى نداشته و به ‌طور کامل در حال استراحت يا درازکش است.

ورزش از چند طريق، از جمله افزايش انرژى مصرفى در حال استراحت به دليل افزايش توده ‌ى عضلانى بدن، همچنين افزايش مستقيم انرژى مصرفى در حال فعاليت جسمانى، باعث افزايش کل انرژى مصرفى روزانه مى شود. در نتيجه در صورت داشتن رژيم غذايى صحيح، از بافت چربى براى تأمين انرژى استفاده کرده و باعث آب شدن چربى و کاهش وزن مى گردد.

کاهش خطر سرطان با ورزش

 فعاليت مناسب بدنى، سيستم هورمونى بدن را به گونه‌‌اى تغيير مى دهد که از بدکارى سيستم هورمونى يا ايمنى بدن که مى تواند منجر به سرطان شود، جلوگيرى مى کند.

شروع ناگهانى و فعاليت شديد براى افرادى که تعليم کافى نديده‌اند يا به آرامى فعاليت خود را افزايش نداده‌اند، ممکن است موجب عوارضى از جمله جراحات، کم‌آبى بدن يا سکته‌ى قلبى شود.

منبع : انصار نيوز