يبوست در نوزادان و کودکان

يبوست را اينگونه معنا کرده‏اند «تأخير يا مشکل در اجابت مزاج که دو هفته يا بيشتر طول کشيده و باعث رنج و عذاب بيمار گردد.»

با رشد کودکان تغييراتى در روده‏ها و روده بزرگ آنها به وجود مى‏آيد که تعداد دفع مدفوع روزانه را کاهش مى‏دهد. بنابراين کم شدن مدفوع دليل يبوست نيست.

اگر يبوست را به معناى «تخليه نشدن کامل قسمت پايين روده بزرگ» تعبير کنيم، حتى کودکانى که عمل دفع را به طور روزانه ولى به مقدار کم انجام مى‏دهند را مى‏توان در اين گروه قرار داد.

نشت غير ارادى مدفوع در لباس زير کودکان مى‏تواند نشانه‏اى از يبوست باشد.

يک سوم کودکان 6 تا 12 ساله ممکن است مبتلا به اين بيمارى باشند. يبوست معمولاً براى اولين بار بين 2 تا 4 سالگى ظاهر مى‏شود.

فشار براى تخليه زمانى آغاز مى‏شود که مدفوع با قسمت داخلى مقعد تماس پيدا مى‏کند. اگر کودکى تمايل به دفع مدفوع نداشته باشد عضله تنگ‏کننده قسمت خارجى مقعد را محکم کرده و به ماهيچه‏هاى سرينى فشار وارد مى‏آورد.

اين اعمال مى‏تواند مدفوع را در قوس راست روده به عقب رانده و فشار جهت تخليه را کم نمايد. اگر کودک به طور مکرر از تخليه شکم احتراز جويد، سرانجام مقعد باز شده و خود را با توده مدفوع نگه داشته‏شده سازگار مى‏نمايد و قدرت رانشى مقعد کاهش مى‏يابد.

هر چه مدفوع زمان بيشترى در مقعد بماند سفت‏تر مى‏شود. عبور مقدار حجيم و سفت مدفوع احتمالاً باعث درد و ايجاد شکاف در مقعد مى‏گردد. چرخه احتراز از عمل دفع به خاطر ترس از دردناک بودن ممکن است پيشرفت کرده و باعث احتباس مدفوع و دفع آن به طور اتفاقى گردد. وضعيتى که اصطلاحا به آن «يبوست عملکردى» مى‏گويند. بيشتر کودکانى که دچار اين بيمارى هستند

اينگونه يبوست را تجربه مى‏کنند به هر حال يبوست به ندرت دليل عضوى (ارگانيک) جدى دارد. اين نوع يبوست بيشتر در کودکان بالاى يکسال تشخيص داده مى‏شود.

عبور اتفاقى مدفوع حجيم نشان‏دهنده يبوست عملکردى مى‏باشد. اگر کودک بعد از مدتى که براى رفتن به توالت آموزش ديده است خود را با مدفوع کثيف کند در نتيجه اين نوع يبوست و تأثير آن روى مقعد مى‏باشد. تقريبا سه چهارم بچه‏هايى که دچار يبوست هستند در هنگام دفع احساس درد مى‏نمايد.

شرح حال کودکان مبتلا به يبوست نشان‏دهنده اين است که اغلب در رژيم

غذايى آنها مقدار فيبر کم مى‏باشد که به خاطر مصرف کم ميوه‏ها و سبزيجات است.

در هنگام معاينه کودکان مبتلا به يبوست، پزشک بايد در مورد عادات رفتن به توالت نظير زمان تخليه، وضعيتى که نشان‏دهنده احتباس مدفوع مى‏باشد (مثلاً ايستادن در حالت قرار دادن پاها روى يکديگر، تکان خوردن، فشار به ماهيچه‏هاى سرينى) دستيابى محدود به توالت و نرفتن به توالت سؤال نمايد.

معاينه مقعد با انگشت بايد انجام شود تا تشخيص داده شود که آيا ورم کرده است يا به حالت نهفته مى‏باشد. ترک خوردن مقعد نيز دليل وجود يبوست مى‏باشد.

اگر معاينه مقعد وجود مدفوع را نشان دهد، عکسبردارى لازم نمى‏باشد. اگر معاينه مقعد امکان نداشته باشد و يا براى کودک ناراحت‏کننده باشد، راديوگرافى شکمى ضرورت مى‏يابد.

درمان يبوست

اقدام فورى احتمالاً شانس رفع کامل يبوست را بيشتر مى‏کند.

اهداف درمان شامل باز کردن مقعد در هم فشرده شده و سپس حفظ تخليه روده‏ها به طور مرتب و روزانه مى‏باشد. شايد لازم باشد قبل از دارودرمانى ماهها به اشکال ديگر، کودک را درمان کرد.

تعليم خانواده با توضيح چگونگى وضعيت کودک

پزشک خانواده مى‏تواند به پدر و مادر و يا پرستار کودک توضيح دهد که چرا کودک قادر نيست به طور مرتب و به اندازه طبيعى عمل تخليه شکم را انجام دهد.

ترس کودک از اجابت مزاج دردناک متداول‏ترين محرک براى کودک است تا مدفوع خود را نگه دارد. احتباس مدفوع ندرتا رفتار مخالفت‏آميز به حساب مى‏آيد. علاوه بر اين بى‏اختيارى مدفوع در کودک معمولاً براى او قابل کنترل نيست.

تغيير در رژيم غذايى

معمولاً براى کودکان مبتلا تغيير در رژيم غذايى توصيه مى‏شود.

يک آزمايش کنترل‏کننده تصادفى نشان داده است که استفاده از غذاهاى سرشار از فيبر بيش از دارو، بخصوص در کودکان مبتلا به بى‏اختيارى مدفوع مؤثر بوده است.

در مطالعه‏اى ديگر معلوم شده است که ممکن است يبوست نشانه عدم تحمل شير در بعضى کودکان باشد.

باز کردن مقعد: در کودکان بزرگتر از دو سال مى‏توان تنقيه با مواد روغنى معدنى و به دنبال آن تنقيه با فسفات را انجام داد.

حفظ وضعيت

هدف دفع مواد نرم داخل روده‏ها يک يا دو بار در روز مى‏باشد. اطمينان از عمل دفع به طور مرتب مهم است؛ چون بسته شدن مقعد مى‏تواند مجددا عود نمايد و چرخه يبوست دوباره شروع شود.

اگر با درمان رژيم غذايى بعد از 6 ماه کودک بهبود نيافت، مراجعه به متخصص گوارشى کودکان ضرورى است.

منبع: مجله پيام زن ، آبان 1388 - شماره 212